Tibbiyot mutaxassislari uchun

Odam anatomiyasi

12-bob. Markaziy nerv tizimi: orqa miya va bosh miya

Muallif: AIVITA

Shifokorlar bahosi: Shifokorlar hali baho bermagan

Русская версия

103Shoshilinch holat

Ko‘krakda kuchli og‘riq, nafas qisishi, hushdan ketish, nutq yoki harakat buzilishi kabi xavfli belgilar bo‘lsa — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

ⓘ Ma’lumot shifokor maslahatini almashtirmaydi. Tashxis va davolashni faqat shifokor belgilaydi.

Markaziy nerv tizimi (systema nervosum centrale) orqa miya va bosh miyani o‘z ichiga oladi hamda organizmning barcha vazifalarini boshqaruvchi oliy organ hisoblanadi. U tashqi va ichki muhitdan ma’lumot qabul qiladi, ularni tahlil etadi va javob reaktsiyalarini shakllantiradi — qo‘lni tortib olish kabi oddiy refleksdan tortib murakkab tafakkur, nutq va xulq-atvorgacha. Ushbu bobda orqa miya va bosh miyaning barcha bo‘limlarining tuzilishi va joylashuvi ko‘rib chiqiladi; periferik nervlar 13-bobda, vegetativ nerv tizimi 14-bobda, sezgi a’zolari esa 15-bobda yoritiladi.

1. Markaziy nerv tizimining umumiy tuzilishi

Markaziy nerv tizimi (systema nervosum centrale, MNT) orqa miya (medulla spinalis) va bosh miya (encephalon)dan iborat. Nerv to‘qimasi ikki asosiy turdagi hujayralardan tuzilgan: nerv impulslarini hosil qiluvchi va o‘tkazuvchi neyronlar (neuroni) va tayanch, himoya hamda trofik vazifalarni bajaruvchi glial hujayralar (gliocyti). Miyada glial hujayralar neyronlarga nisbatan sezilarli darajada ko‘proq.

Nerv to‘qimasida kulrang modda (substantia grisea) — neyron tanachalari va dendritlar to‘planmasi — va oq modda (substantia alba) — miyelin po‘st bilan qoplangan aksonlardan hosil bo‘lgan o‘tkazuvchi yo‘llar — farqlanadi. Miyelin oq moddaga o‘ziga xos rang beradi va impuls o‘tkazish tezligini sezilarli darajada oshiradi. Kulrang modda oq modda ichida joylashgan joylarda yadrolar (nuclei) deyiladi; yuzaga chiqib tursa — po‘stloq (cortex) deyiladi.

MNT uchta miya pardalari (meninges), suyak tuzilmalari (bosh suyagi va umurtqa kanali) va miya-orqa miya suyuqligi (liquor cerebrospinalis) orqali himoyalangan. Bosh miyaning qon bilan ta’minlanishi 10-bobda ko‘rib chiqiladi.

2. Bosh miya va orqa miya pardalari

Miya va orqa miyani tashqaridan ichkariga uchta parda o‘rab turadi:

  • Qattiq miya pardasi (dura mater) — zich fibrozli parda. Bosh suyagida u suyak ustki pardasi bilan qo‘shilib, miyadan venoz qon oqib chiqadigan venoz sinuslar (sinus durae matris)ni hosil qiladi. Qattiq pardaning ikkilanmalari to‘siqlar hosil qiladi: katta miya o‘rogi (falx cerebri) yarim sharlarni ajratadi; miyacha chodiri (tentorium cerebelli) miyachani ensa bo‘laklaridan ajratadi.
  • O‘rgimchak parda (arachnoidea mater) — ingichka, tomirсиз parda. U bilan qattiq parda orasida subdural bo‘shliq, u bilan yumshoq parda orasida — likvyor bilan to‘lgan subaraxnoid bo‘shliq (spatium subarachnoideum) joylashadi.
  • Yumshoq (tomir) parda (pia mater) — miya yuzasiga qattiq yopishib, egat va bo‘laklarga kirib boradi hamda qorinchalar tomirli chigallarini o‘z ichiga oladi.

3. Orqa miya

3.1. Tashqi tuzilishi

Orqa miya (medulla spinalis) umurtqa kanalida joylashib, katta ensa teshigi darajasidan kattada I–II bel umurtqalari darajasigacha cho‘ziladi. Bundan pastda ot dumi (cauda equina) joylashadi — ingichka tugallovchi ipni (filum terminale) o‘rab olgan bel, dumg‘aza va dum umurtqa nerv ildizlari tutami. Bel punksiyasi vaqtida igna aynan shu darajaga — orqa miya tugagandan pastga — kiritiladi, bu esa orqa miyaning shikastlanishi xavfini istisno qiladi.

Orqa miyada ikkita qalinlashuv bor: bo‘yin qalinlashuvi (intumescentia cervicalis) yuqori qo‘l innervatsiyasiga to‘g‘ri keladi; bel-dumg‘aza qalinlashuvi (intumescentia lumbosacralis) esa pastki qo‘l-oyoqlar innervatsiyasiga. Har bir qalinlashmada ko‘proq neyronlar va kulrang modda mavjud.

Old va orqa yuzada uzunlamasına egatchalar ko‘rinadi: oldingi o‘rta yoriq (fissura mediana anterior) va orqa o‘rta egatcha (sulcus medianus posterior). Yonlarida oldingi yon egatchalardan harakat ildizlari, orqa yon egatchalardan sezgi ildizlari chiqadi.

Orqa miya segmentlarga (segmenta medullae spinalis) bo‘linadi. Odamda 31 segment ajratiladi: 8 ta bo‘yin (C1–C8), 12 ta ko‘krak (Th1–Th12), 5 ta bel (L1–L5), 5 ta dumg‘aza (S1–S5) va 1 ta dum. Har bir segment juft orqa-miya nerviga mos keladi (13-bobga qarang).

3.2. Ichki tuzilishi

Ko‘ndalang kesimda kulrang modda (substantia grisea) «H» harfini yoki kapalak qanotini eslatuvchi shakl hosil qiladi: ikkita oldingi shox (cornua anteriora), ikkita orqa shox (cornua posteriora) va ko‘krak hamda yuqori bel qismlarida ikkita yon shox (cornua lateralia). Kulrang modda o‘rtasida markaziy kanal (canalis centralis) joylashgan.

  • Oldingi shoxlar skelet mushaklarini innervatsiya qiladigan oldingi ildizlarni hosil qiluvchi yirik harakat neyronlari (motoneuroni)ni o‘z ichiga oladi.
  • Orqa shoxlar orqa ildizlarning sezgi tolalaridan impuls qabul qiluvchi neyronlarni o‘z ichiga oladi. Bu yerda og‘riq, harorat va taktil sezgilar kalitlanadi.
  • Yon shoxlar (C8–L2) — simpatik vegetativ nerv tizimining markazlari; dumg‘aza segmentlari S2–S4 esa parasimpatik markazlarni o‘z ichiga oladi (14-bobga qarang).

Kulrang modda atrofida uch ip (funiculi)ga bo‘lingan oq modda joylashadi: oldingi (funiculus anterior), yon (funiculus lateralis) va orqa (funiculus posterior). Iplarda o‘tkazuvchi yo‘llar (tractus) o‘tadi:

Yo‘lIpYo‘nalishNima o‘tkazadi
Goll va Burdax dastalari (tractus gracilis et cuneatus)orqako‘tariluvchibo‘g‘im-mushak sezgisi, tebranish, taktil diskriminatsiya
Spinotalamik yo‘l (tractus spinothalamicus)yon va oldingiko‘tariluvchiog‘riq, harorat, qo‘pol teginish
Kortikospinal (piramdal, tractus corticospinalis)yon va oldingitushuvchiixtiyoriy harakatlar
Rubrospipal, vestibulospinal va boshqalaryon, oldingitushuvchimushak tonusi, koordinatsiya

4. Miya ustuni

Miya ustuni (truncus encephali) orqa miya bilan katta yarim sharlar o‘rtasida joylashgan va uzunchoq miya, ko‘prik hamda o‘rta miyadan iborat. Miya ustunida bosh miya nervlari yadrolari (batafsil 13-bobda) va hayotiy muhim markazlar joylashgan: nafas, qon-tomir-harakat, qayt qilish, yo‘tal va boshqa markazlar.

4.1. Uzunchoq miya

Uzunchoq miya (medulla oblongata) — orqa miyaning bevosita davomi, uzunligi taxminan 3 sm. Orqa miya bilan chegarasi katta ensa teshigi darajasidan o‘tadi. Ventral yuzada kortikospinal trakt proyeksiyalari — piramidalar (pyramides) ko‘rinadi. Pastki qismida piramida tolalari kesishadi — piramidalar kesishuvi (decussatio pyramidum) — shuning uchun har bir yarim shar tananing qarama-qarshi tomonidagi harakatlarni boshqaradi.

Dorsal yuzada ingichka va ponasimon dastalar yadrolari (nuclei gracilis et cuneatus) joylashgan — tana va qo‘l-oyoqlardan sezgi yo‘lining birinchi kalitlanish yadrolari. Bu yerda IX–XII juft bosh miya nervlari yadrolari, shuningdek nafas va qon-tomir-harakat markazlari ham joylashgan.

4.2. Ko‘prik

Ko‘prik (pons) uzunchoq miyadan yuqorida joylashib, miya ustunining ventral yuzasida ko‘ndalang qabariqcha ko‘rinishida ko‘rinadi. Unda V–VIII juft bosh miya nervlarining yadrolari bor. Ko‘prikning ventral qismida kortikospinal va kortikomiya-miyacha tolalari o‘tadi; dorsal qism (tegmentum pontis) retikulyar formasiyani va bosh miya nervlari yadrolarini o‘z ichiga oladi.

4.3. O‘rta miya

O‘rta miya (mesencephalon) ventral tomondan miya oyoqchalari (pedunculi cerebri) va dorsal tomondan to‘rtta do‘mboqchali to‘rttepalik plastinkasi (lamina tecti)dan iborat. Yuqori do‘mboqchalar (colliculi superiores) ko‘rish orientatsiyasining reflektor markazlari; pastki do‘mboqchalar (colliculi inferiores) eshitish orientatsiyasining reflektor markazlari. O‘rta miya qoplamida qizil yadro (nucleus ruber) — mushak tonusi va koordinatsiya boshqaruvida ishtirok etadi — va qora modda (substantia nigra) — harakat boshlanishi uchun muhim bo‘lgan dopaminning manbai — joylashgan. Shu yerda III va IV juft bosh miya nervlarining (ko‘z harakatlantiruvchi) yadrolari ham bor.

4.4. Retikulyar formasiya

Retikulyar formasiya (formatio reticularis) — butun miya ustunini qamrab olgan diffuz neyronlar to‘ri. U uyg‘oqlik va diqqat darajasini boshqaradi (ko‘tariluvchi faollashtiruvchi tizim orqali), mushak tonusi, nafas va qon aylanishini tartibga solishda ishtirok etadi. Retikulyar formasiyaning shikastlanishi ong buzilishiga olib keladi.

5. Miyacha

Miyacha (cerebellum) orqa bosh suyagi chuqurchasida, miya ustunining orqa tomonida, miyacha chodiri ostida joylashgan. U uchta juft miyacha oyoqchalari (pedunculi cerebellares) orqali miya ustuni bilan bog‘langan: pastkilari — uzunchoq miya bilan, o‘rtakilari — ko‘prik bilan, yuqorigilari — o‘rta miya bilan. Miyacha tana holati, bo‘g‘im harakatlari va ko‘rish signallari haqida ma’lumot qabul qiladi va ularni muvofiqlashtirib, harakatlarning ravonligi va aniqligi, muvozanat hamda mushak tonusini ta’minlaydi. Miyacha harakatlarni boshlabmaydi, lekin ularni «sozlaydi».

Tuzilishi. Miyacha ikkita yarim shar (hemispheria cerebelli) va ular orasidagi qurti (vermis)dan iborat. Miyacha po‘stlog‘i (cortex cerebelli) uch qavatli: tashqi molekulyar qavat, Purkine hujayralari qavati va donador qavat. Purkine hujayralari po‘stloqning asosiy efferent neyronlari. Po‘stloq ostida oq modda, oq modda ichida esa miyacha yadrolari (nuclei cerebelli): tishsimon (nucleus dentatus), tiqinchali (emboliforme), sharsimon (globosum) va chodir yadrosi (fastigii) joylashgan. Tishsimon yadro eng yirik va muhimi; uning aksonlari yuqori oyoqcha orqali qizil yadro va talamusa yo‘naladi.

6. Oraliq miya

Oraliq miya (diencephalon) o‘rta miya va oxirgi miya (katta miya yarim sharlari) orasida joylashgan. Tashqaridan uni yarim sharlar deyarli to‘liq yopib qo‘yadi. U bir necha qismni o‘z ichiga oladi.

6.1. Talamus

Talamus (thalamus) — oraliq miyaning asosiy qismini tashkil etuvchi juft yirik tuxumsimon tuzilma. Bu sezgi yo‘llarining asosiy kalitlanish stantsiyasi: barcha sezgi signallari — og‘riq, harorat, taktil, ko‘rish, eshitish, vestibuljar, visseral — katta miya po‘stlog‘iga yo‘lida talamus yadrolaridan o‘tadi. Talamus harakatlantiruvchi tizimlarni (bazal gangliylar va miyacha harakat po‘stlog‘iga proyeksiyalanishdan oldin bu yerda kalitlanadi) va ong boshqaruvini ham tartibga soladi.

6.2. Gipotalamus

Gipotalamus (hypothalamus) talamusdan pastda joylashib, III qorinchaning tubini va yon devorlarini hosil qiladi. U vegetativ nerv tizimining oliy markazi bo‘lib, nerv boshqaruvini gormonal (neyroendokrin) boshqaruv bilan bog‘laydi, gipofizni nazorat qiladi. Gipotalamus tana haroratini, ovqat va suv iste’molini, «uyqu–uyg‘oqlik» tsiklini, reproduktiv xulq-atvori va stress javobini tartibga soladi. Ba’zi gipotalamus yadrolari neyronlari neyrosekretlar sintezlaydi: vazopressin va oksitotsin gipofizning orqa qismiga kelib tushadi; liberinlar va statinlar esa gipofizning old qismini boshqaradi (9-bobga qarang).

6.3. Epitalamus va subtalamus

Epitalamus (epithalamus) melatonin ishlab chiqaradigan va biologik ritmlarni tartibga solishda ishtirok etuvchi qo‘ng‘iroqsimon bez (glandula pinealis)ni o‘z ichiga oladi (9-bobga qarang). Subtalamus (subthalamus) bazal gangliylar sxemasiga kiruvchi subtalamik yadro (nucleus subthalamicus)ni o‘z ichiga oladi; uning shikastlanishi gemibalizm — tananing qarama-qarshi tomonidagi qo‘l-oyoqlarning qo‘pol otib yuborish harakatlari — ni keltirib chiqaradi.

7. Oxirgi miya

Oxirgi miya (telencephalon) — bosh miyaning eng yirik qismi bo‘lib, bosh suyagi bo‘shlig‘ining katta qismini egallaydi. U katta miya ikkita yarim sharini (hemispheria cerebri) hosil qiladi; ular orasida katta miyaning uzunlamasına yorig‘i (fissura longitudinalis cerebri) joylashgan bo‘lib, unda katta miya o‘rogi turadi. Chuqurlikda yarim sharlar kallus tanasi (corpus callosum) — o‘ng va chap yarim sharlarni birlashtiruvchi eng yirik komissura — va bir necha kichikroq komissuralar orqali bog‘langan.

7.1. Yarim shar bo‘laklari

Har bir yarim shar egatchalar (sulci) bilan bo‘laklarga (lobi) bo‘linadi. Egatchalar po‘stloq yuzasini kamaytirmay uning maydonini ko‘paytiradi.

  • Peshona bo‘lagi (lobus frontalis) — orqadan markaziy egatcha (sulcus centralis), pastdan yon egatcha (sulcus lateralis) bilan chegaralangan. Birlamchi harakat po‘stlog‘i (oldingi markaziy pushta, gyrus precentralis), premotor sohalar va rejalash, qaror qabul qilish, xulq-atvori nazorati hamda ish xotirasiga javobgar uyushtiruvchi sohalarni o‘z ichiga oladi. Chap yarim sharda Broka markazi (area Brocae) — nutqning harakat markazi joylashgan.
  • Tepa bo‘lagi (lobus parietalis) — markaziy egatcha orqasida. Birlamchi somatosensor po‘stloq (orqa markaziy pushta, gyrus postcentralis) taktil, og‘riq, harorat va propriotseptiv signallarni qabul qiladi. Tepa uyushtiruvchi sohalar fazoviy idrok, sezgilarni integratsiya qilish va narsalarni tanib olishda ishtirok etadi.
  • Chakka bo‘lagi (lobus temporalis) — yon egatchadan pastda. Birlamchi eshitish po‘stlog‘i (gyri temporales transversi) va chap yarim sharda nutqni tushunish markazi — Vernike markazi (area Wernicke) joylashgan. Xotira jarayonlarida ham ishtirok etadi (medial yuzadagi gippokamp).
  • Ensa bo‘lagi (lobus occipitalis) — eng orqa bo‘lak. Qalqon egatchasi (sulcus calcarinus) atrofida birlamchi ko‘rish po‘stlog‘i (cortex striatus) joylashgan.
  • Orol bo‘lagi (lobus insularis, Reyl oroli) — yon egatcha chuqurligida yashiringan. Og‘riq va vegetativ signallarni qayta ishlashda, shuningdek nutq jarayonlarida ishtirok etadi.

7.2. Katta miya po‘stlog‘i

Katta miya po‘stlog‘i (cortex cerebri) — qalinligi taxminan 2–5 mm bo‘lgan, yarim shar yuzasini qoplaydigan kulrang modda qavati. Ko‘plab egatchalar tufayli inson po‘stlog‘ining yuzasi taxminan 2500 sm²ni tashkil qiladi. Neokortiksda (yangi po‘stloqda) olti qavat neyronlar ajratiladi. V qavat yirik piramdal neyronlari — Bets hujayralari — kortikospinal (piramdal) traktiga boshlanish beradi va ixtiyoriy harakatlarni ta’minlaydi.

7.3. Bazal gangliylar

Bazal gangliylar (nuclei basales) — yarim sharlar oq moddasidagi yirik yadrolar. Asosiy tuzilmalar: dum yadro (nucleus caudatus), qobiq (putamen) va rangsiz shar (globus pallidus). Dum yadro va qobiq birgalikda yo‘l-yo‘l tana (corpus striatum)ni hosil qiladi. Bazal gangliylar po‘stloq, talamus va o‘rta miya bilan yopiq halqalar hosil qiladi; ular harakatlarni tanlash va boshlashda, mushak tonusini nazorat qilishda hamda bilish va motivatsiya jarayonlarida ishtirok etadi. Bazal gangliylar tizimidagi buzilishlar Parkinson kasalligi (qora modda hujayralarining nobud bo‘lishi tufayli dopamin yetishmovchiligi) va Gettington kasalligining asosini tashkil qiladi.

7.4. Limbik tizim

Limbik tizim (systema limbicum) — yarim sharlarning medial yuzasi va chuqurligidagi tuzilmalarning funksional majmuasi: kamarbandsimon pushta (gyrus cinguli), gippokamp (hippocampus), bodom yadro (corpus amygdaloideum), qamar (fornix) va boshqalar. Tizim his-tuyg‘ular hosil qilishda, motivatsiyada, xotira (ayniqsa episodik) shakllanishida va vegetativ vazifalarni tartibga solishda ishtirok etadi. Gippokamp qisqa muddatli xotirani uzoq muddatliga o‘tkazish uchun juda muhim; uning ikki tomonlama shikastlanishi yangi xotiralар shakllanishini imkonsiz qilib qo‘yadi.

7.5. Yarim sharlar oq moddasi

Yarim sharlar oq moddasi uch turdagi tolalardan tuzilgan:

  • Uyushtiruvchi — bir yarim shar ichida po‘stloq sohalarini bog‘laydi (qisqa yoyli va uzun dastalar: ilmoqsimon, yuqori uzunlamasına va boshqalar).
  • Komissural — ikki yarim sharning bir xil sohalarini birlashtiradi; asosiy komissura — kallus tanasi (corpus callosum).
  • Proyeksion — po‘stloqni osti yadrolar va orqa miya bilan bog‘laydi; talamus va bazal gangliylar o‘rtasidagi tor o‘tish — ichki kapsula (capsula interna) orqali o‘tadi va bir yarim shardan barcha tushuvchi hamda ko‘tariluvchi yo‘llar shu yerda to‘planadi.

8. Qorinchalar tizimi va miya-orqa miya suyuqligi

Miya ichida likvyor bilan to‘lgan qorinchalar (ventriculi) tizimi joylashgan:

  • Yon qorinchalar (ventriculi laterales, I va II) — har bir yarim sharda joylashgan; oldingi (peshona), orqa (ensa) va pastki (chakka) shoxlardan iborat.
  • III qorincha (ventriculus tertius) — oraliq miyaning juft bo‘lmagan bo‘shlig‘i; yon qorinchalar bilan qorinchalararo teshiklar (foramina interventricularia) orqali bog‘langan.
  • IV qorincha (ventriculus quartus) — uzunchoq miya va ko‘prik ustidagi rombsimon bo‘shliq; III qorincha bilan miya suv yo‘li (aqueductus mesencephali) orqali, subaraxnoid bo‘shliq bilan esa o‘rta va ikki yon teshik orqali bog‘langan.

Likvyor qorinchalar tomir chigallari (plexus choroidei) tomonidan ishlab chiqariladi. U qorinchalar va subaraxnoid bo‘shliq orqali doimiy aylanib, paxion donachalari (granulationes arachnoidales) orqali venoz sinuslarga so‘riladi. Kattada likvyor hajmi taxminan 100–150 ml, yotgan holatda bosim taxminan 70–200 mm suv ust. Likvyor mexanik, trofik va himoya vazifalarini bajaradi, uning tarkibi esa MNT holatini aks ettiradi — shuning uchun bel punksiyasi (punctio lumbalis) muhim diagnostik usul hisoblanadi.

Klinik ahamiyati

Orqa miya shikastlanish darajasi. Segmentlar darajasini bilish shifokorga shikastlanish joyini aniqlashtirish imkonini beradi: C4 dan yuqori shikastlanish diafragmani innervatsiya qiladigan nervlarni buzib, sun’iy nafas olishni talab qiladi; C5–C6 darajasida shikastlanish to‘rt qo‘l-oyoqni falajlaydi; L1 dan pastda ot dumigina shikastlanadi, orqa miya emas — bu prognozni tubdan o‘zgartiradi.

Piramdal va ekstrapiramidal sindromlar. Kortikospinal trakt shikastlanishi oshirilgan reflekslar va patologik belgilar (Babinskiy simptomlari) bilan kechadigan spastik parezni keltirib chiqaradi. Bazal gangliylar va miyacha shikastlanishi falajliksiz harakat buzilishini keltirib chiqaradi: Parkinson kasalligida qotish va tinchlik titrog‘i; miyacha shikastlanishida ataksiya va intentsion titroq.

Afaziya. Broka markazining shikastlanishi (chap yarim sharning peshona bo‘lagi) motor afaziyani keltirib chiqaradi — bemor nutqni tushunadi, lekin gapira olmaydi. Vernike markazining shikastlanishi (chakka bo‘lagi) esa sensor afaziyani keltirib chiqaradi — bemor gapiradi, lekin nutqni tushunmaydi.

Gidrotsefaliya. Miya suv yo‘li yoki IV qorincha teshiklarining berkitilishi tufayli likvyor oqishining buzilishi gidrotsefaliyaga — qorinchalar kengayishi va kalla ichi bosimining oshishiga — olib keladi. Bosh suyagi tikilmagan yoshdagi bolalarda bu boshning kattalashishi bilan namoyon bo‘ladi.

Meningit. Miya pardalari yallig‘lanishi (meningitis) bosh og‘rig‘i, ensa mushaklari qotishuvi, yorug‘likdan qo‘rquv va likvyor tarkibining o‘zgarishi bilan tavsiflanadi. Bel punksiyasi orqali tashxislanadi.

Insult va ichki kapsulа. Ichki kapsuladagi qon aylanishining buzilishi (ishemik yoki gemorragik insult) tananing qarama-qarshi tomonida kontralateral gemiparez — kuchsizlikni — keltirib chiqaradi, chunki barcha tushuvchi yo‘llar ichki kapsula orqali o‘tadi.

Bosh-miya travmasi. Qattiq parda ostidagi (haematoma subduralis) yoki ustidagi (epiduralis) gematoma miyani qisadi; parahippokampal pushtaning miyacha chukurchasiga siqilishi ong buzilishi bilan kechadigan hayotga xavfli siqilish sindromini keltirib chiqaradi.

O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar

  1. Markaziy nerv tizimi qanday ikkita asosiy tuzilmadan iborat? Ularni qanday pardalar o‘rab turadi?
  2. Orqa miyaning kulrang va oq moddasini tavsiflang: ular qayerda joylashgan, nimaladan iborat?
  3. Kattada orqa miya umurtqa pog‘onasining qaysi darajasida tugaydi? Ot dumi nima va nima uchun bel punksiyasi L2 dan pastga amalga oshiriladi?
  4. Orqa miyaning asosiy ko‘tariluvchi va tushuvchi o‘tkazuvchi yo‘llarini sanab, har birining qaysi ipda o‘tishini va nima o‘tkazishini ko‘rsating.
  5. Miya ustunining uchta bo‘limini, ularning asosiy tuzilmalari va funksional markazlarini ayting.
  6. Oraliq miyada talamus va gipotalamusning roli qanday? Gipotalamus gipofiz bilan qanday bog‘langan?
  7. Katta miya po‘stlog‘ining to‘rtta bo‘lagini va ularning asosiy funksional sohalarini sanang.
  8. Bazal gangliylar nima va ularning vazifasi qanday? Qanday kasalliklarda ular shikastlanadi?
  9. Miyaning qorinchalar tizimini tavsiflang: qorinchalarni va ularning bir-biri hamda subaraxnoid bo‘shliq bilan bog‘lanishini ayting.
  10. Likvyor nima, u qaerda hosil bo‘ladi va qanday aylanadi? Nima uchun bel punksiyasi muhim diagnostik usul?
  11. Nima uchun bitta yarim sharning shikastlanishi tananing qarama-qarshi tomonida buzilishlarga olib keladi?
  12. Motor afaziya sensor afaziyadan qanday farq qiladi va po‘stloqning qaysi sohalari ularni boshqaradi?

Bob AIVITA tomonidan umume’tirof etilgan tibbiy bilimlar asosida, aniq darsliklarni qayta hikoya qilmasdan tayyorlangan. Xato yoki noaniqlik topsangiz — xabar bering; shifokorlar tuzatish taklif qilishi mumkin va u tekshiruvdan so‘ng matnga kiritiladi.

Mualliflar: AIVITA

Litsenziya: Muallif litsenziyasi (muallif ruxsati bilan)

Подготовлено AIVITA по общепризнанным медицинским знаниям, без пересказа чужих учебников. AIVITA tomonidan umume’tirof etilgan tibbiy bilimlar asosida tayyorlangan. Нашли ошибку — сообщите / Xato topsangiz — xabar bering.