7-bob. Siydik ajratish tizimi
Muallif: AIVITA
Shifokorlar bahosi: Shifokorlar hali baho bermagan
103Shoshilinch holat
Ko‘krakda kuchli og‘riq, nafas qisishi, hushdan ketish, nutq yoki harakat buzilishi kabi xavfli belgilar bo‘lsa — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
ⓘ Ma’lumot shifokor maslahatini almashtirmaydi. Tashxis va davolashni faqat shifokor belgilaydi.
Siydik ajratish tizimi (systema urinarium) qondan moddalar almashinuvining oxirgi mahsulotlarini chiqarib, suv-tuz muvozanatini, kislota-asos tengligini va qon hajmini tartibga soladi. Uning a’zolari — buyraklar, siydik yo‘llari, siydik pufagi va siydik chiqarish kanali — metabolik chiqindilar organizmni tark etadigan yagona naychali yo‘lni tashkil etadi.
1. Siydik ajratish tizimining umumiy tuzilishi
Siydik ajratish tizimi to‘rtta asosiy a’zodan iborat:
- Buyraklar (renes, bir. son ren) — qon filtrlanadigan va siydik hosil bo‘ladigan juft a’zo.
- Siydik yo‘llari (ureteres, bir. son ureter) — siydikning buyrakdan siydik pufagiga o‘tadigan juft naychalari.
- Siydik pufagi (vesica urinaria) — siydikning to‘planish rezervuari.
- Siydik chiqarish kanali (urethra) — siydikning tashqariga chiqish naychasi.
Siydik ajratish tizimining asosiy vazifalari:
- Ekskretorlik — oqsil almashinuvining oxirgi mahsulotlari (mochevina, siydik kislotasi, kreatinin), ortiqcha tuzlar, suv, ba’zi dori moddalari va zaharli moddalarni chiqarish.
- Tartibga solish — qon plazmasining hajmi va tarkibini doimiy saqlash: suv-tuz muvozanati, kislota-asos tengliği, osmotik bosimni tartibga solish.
- Endokrin — buyraklar renin (arterial bosimni tartibga soluvchi renin-angiotenzin tizimida ishtirok etadi) va eritropoetin (suyak ko‘migida eritrotsitlar hosil bo‘lishini rag‘batlantiradi) ishlab chiqaradi; bundan tashqari, buyraklar D vitaminini biologik faol shakliga aylantiradi.
Siydik va jinsiy tizimlar anatomik jihatdan chambarchas bog‘langan: erkaklarda siydik chiqarish kanali urug' suyuqligi uchun ham xizmat qiladi. Jinsiy tizim tuzilishi 8-bobda batafsil yoritilgan.
2. Buyraklar (renes)
Joylashuvi va shakli
Buyraklar — bel sohasida umurtqa pog‘onasining ikki tomonida joylashgan juft a’zo. Ular retroperitoneal (retroperitoneale), ya’ni qorin pardasi orqasida joylashadi. Joylashuv darajasi XII ko‘krak — III bel umurtqalariga to‘g‘ri keladi. O‘ng buyrak odatda chapdan biroz pastroq turadi: unga ustidan jigarning o‘ng bo‘lagi yondashib, uni pastga siqib qo‘yadi.
Buyrak loviya donasiga o‘xshash shaklga ega: botiq bo‘lmagan lateral qirra (margo lateralis) va ichkariga botgan medial qirra (margo medialis) bor. Medial qirrada buyrak darvozasi (hilum renale) joylashgan — bu yerdan buyrak arteriyasi (arteria renalis), buyrak venasi (vena renalis), siydik yo‘li (ureter), limfa tomirlari va nervlar o‘tadi. Bu tuzilmalar yig‘indisini buyrak oyoqchasi deyiladi. Darvoza ortidagi botiqlik — buyrak bo‘shlig‘i (sinus renalis) — kosacha-jo‘mrak tizimi va yog' to‘qimasini o‘z ichiga oladi.
Katta yoshli odamda buyrakning o‘lchamlari: uzunligi taxminan 10–12 sm, eni — 5–6 sm, qalinligi — 3–4 sm; massasi — taxminan 150 g. Yuqori (extremitas superior) va pastki (extremitas inferior) qutblar, shuningdek oldingi va orqa yuzalar ajratiladi.
Buyrak qobiqlari va uning fiksatsiyasi
Tashqaridan ichkariga buyrak uch qatlam bilan o‘ralgan:
- Buyrak fassiyasi (fascia renalis) — biriktiruvchi to‘qimadan iborat tashqi qobiq; uning varaqlari orqada va lateral tomonda birikadi, pastda esa birikmasdan qoladi, bu buyrakka nafas olishda siljish imkonini beradi.
- Yog' kapsulasi (capsula adiposa), yoki paranefral yog' kletchatkasi — fassiya ostidagi yog' to‘qimasi qatlami; buyrakni to‘g‘ri holatda ushlab turadi.
- Tolali kapsula (capsula fibrosa) — buyrak parenkimasini bevosita qoplaydigan zich biriktiruvchi to‘qima qobiği.
Buyrakning normal holati qobiqlar, buyrak tomirlari va qorin ichki bosimi tomonidan ta’minlanadi. Keskin ozish natijasida yog' kapsulasi yupqalashsa, buyrak pastga tushishi mumkin — nefroптоз (nephroptosis) — bu siydikning oqib chiqishini buzadi.
Buyrakning kesma ko‘rinishi
Frontal kesmada buyrakda ikki qatlam ko‘rinadi:
Buyrak po‘stloq qismi (cortex renalis) — taxminan 5–7 mm qalinlikdagi tashqi qatlam, qo‘ng‘ir-qizil rangda, dono ko‘rinishida. U buyrakni tashqaridan uzluksiz qatlam bilan qoplaydi va piramidalar orasiga chuqur kirib buyrak ustunlari (columnae renales) ni hosil qiladi. Po‘stloqning dono ko‘rinishi ko‘plab buyrak tanachalaridan kelib chiqadi.
Buyrak miası (mag‘iz qismi) (medulla renalis) — ichki qatlam; buyrak piramidalari (pyramides renales) ga bo‘lingan, odatda 8–12 ta. Har bir piramidaning asosi (basis pyramidis) po‘stloqqa qaragan, cho‘qqisi esa — buyrak so‘rg‘ichi (papilla renalis) — darvoza tomonga yo‘nalgan. So‘rg‘ich yuzasida so‘rg‘ich teshiklari (foramina papillaria) ochilib, ularga yig‘uvchi naychalar qo‘yiladi — ularda yakuniy siydik kosakalarga tomchilab tushadi.
Har bir buyrak piramidasi atrofidagi po‘stloq qismi bilan birgalikda buyrak bo‘lagi (lobus renalis) deyiladi.
Kosacha-jo‘mrak tizimi
Har bir piramida so‘rg‘ichini kichik buyrak kosakalari (calyces renales minores) o‘rab turadi; ularning soni odatda 7–13 ta. Kichik kosakalar 2–3 ta katta buyrak kosakalariga (calyces renales majores) qo‘shiladi. Katta kosakalar buyrak jo‘mrag‘ini (pelvis renalis) hosil qiladi — bu voronkasimon bo‘shliqdur, u torayib buyrak darvozasida siydik yo‘liga o‘tadi. Jo‘mrak hajmi odatda kichik bo‘ladi; uning sezilarli kengayishi (gidronefroз) siydikning oqishida buzilish borligini ko‘rsatadi.
Nefron — buyrakning tarkibiy-funksional birligi
Nefron (nephronum) — siydik hosil qila oladigan eng kichik birlik. Har bir buyrakda taxminan 1–1,2 mln nefron bor. Nefron bir necha ketma-ket bo‘limlardan iborat:
-
Buyrak tanachasi (corpusculum renale) — qonning ultrafiltrlash joyi:
- Glomerulus (glomerulus) — 20–40 kapillyar ilinjiklaridan iborat to‘p; ularni maxsus hujayralar — podositlar o‘rab turadi;
- Glomerulus kapsulasi (capsula glomeruli) — ikki devorli kosa; ichki varaq kapillyarlarni qisman qoplaydi, tashqi varaq kanalcha boshlanishining devoriga o‘tadi.
-
Proksimal burmali kanacha (tubulus contortus proximalis) — filtrlangan suyuqlikning taxminan 65–70% ini, barcha glyukoza, aminokislotalar, natriy ionlari ko‘pchiligini qayta so‘rib oladi (reabsorbsiya qiladi).
-
Nefron ilinjigi (ansa nephronos) — miaga tushadi (tushuvchi qism) va qaytib ko‘tariladi (ko‘tariluvchi qism). Siydikni quyultirishga zarur bo‘lgan konsentrasion gradientni hosil qiladi.
-
Distal burmali kanacha (tubulus contortus distalis) — gormonlarga (aldosteron, antidiuretik gormon) bog‘liq holda siydik tarkibini nozik tartibga soladi.
-
Yig‘uvchi naycha (tubulus colligens) — yakuniy siydik piramida so‘rg‘ichiga oqib tushadi. Texnik jihatdan yig‘uvchi naychalar nefronning bir qismi emas, ammo funksional jihatdan undan ajralmasdir.
Joylashuviga ko‘ra nefronlar po‘stloq (ko‘pchiligi — taxminan 85%; glomeruluslar po‘stloqning tashqi qismida, ilinjiklar qisqa) va jukstamedulllar (glomeruluslar po‘stloq va mia chegarasida, ilinjiklar uzun va miaga chuqur kiradi; bu nefronlar siydikning quyulishida alohida muhim) ga bo‘linadi.
Buyraklar qon ta’minoti
Buyraklar minutiga yurak chiqarmasining taxminan 20–25% ini qabul qiladi — bu ularning filtrlash roliga mos keladigan g‘oyatda intensiv qon ta’minoti.
Buyrak arteriyasi (arteria renalis) qorin aortasidan (aorta abdominalis) I–II bel umurtqalari darajasida ajralib chiqadi. Darvozada u segment arteriyalari (arteriae segmenti) ga — odatda 5 taga — bo‘linadi. Keyinchalik tarmoqlanish davom etadi: arteriae interlobares → arteriae arcuatae (po‘stloq va mia chegarasida o‘tadi) → arteriae interlobulares (po‘stloqda) → olib keluvchi arteriolalar (arteriolae glomerulares afferentes).
Har bir olib keluvchi arteriola glomerulus kapillyarlariga bo‘linadi. Glomerulusdan olib ketuvchi arteriola (arteriola glomerularis efferens) chiqadi — uning diametri olib keluvchidan kichikroq. Bu glomerulusda siydik filtrlash uchun zarur bo‘lgan yuqori gidrostatik bosimni (taxminan 60 mm Hg) ta’minlaydi. Olib ketuvchi arteriola yana peritubullar kapillyarlarga (capillares peritubulares) bo‘linadi — ulardan reabsorbsiya sodir bo‘ladi.
Venoz qon buyrak venasiga (vena renalis) yig‘iladi va pastki kovak venaga (vena cava inferior) quyiladi. Chap buyrak venasi aortani oldidan kesib o‘tgani uchun o‘ngnikidan uzunroq.
Buyrak segment arteriyalari oxirgi arteriyalar: ular orasida anastomozlar yo‘q. Demak, segment arteriyasini bog‘lash o‘sha soha infarktiga olib keladi — organ saqlovchi jarrohlik uchun muhim ma’lumot.
3. Siydik yo‘llari (ureteres)
Siydik yo‘li — uzunligi taxminan 25–30 sm, diametri 7–8 mm bo‘lgan juft naychali tuzilma. U siydikning buyrak jo‘mrag‘idan siydik pufagiga peristaltik qisqarishlar yordamida o‘tkazilishini ta’minlaydi.
Topografiyasi
Siydik yo‘li retroperitoneal joylashgan. Quyidagi qismlar ajratiladi:
- Qorin qismi (pars abdominalis) — jo‘mrakdan kichik chanoqqa kirguncha; katta bel mushaklarining old yuzasi bo‘ylab o‘tadi.
- Chanoq qismi (pars pelvica) — kichik chanoq bo‘shlig‘ida; erkaklarda urug' chiqarish kanalchasi (yuqoridan) bilan kesishadi, ayollarda — bachadon arteriyasi bilan (ginekologik operatsiyalarda muhim oriyentir: «suv ko‘prik ostidan oqadi» qoida).
- Devor ichi qismi (pars intramuralis) — siydik pufagi devorini qiyshiq kesib o‘tadi; bu anatomik xususiyat siydikning teskari oqishiga (pufak-siydik yo‘li reflüksi) to‘sqinlik qiladi.
Siydik yo‘lining fiziologik toraymalari
Siydik yo‘lida uchta juda tor joy bor. Siydik toshlari ko‘pincha aynan shu joylarda tiqilib qoladi:
- Pieloureterik segment (junctio pyeloureterica) — buyrak jo‘mrag‘ining siydik yo‘liga o‘tish joyi.
- Yonbosh tomirlari bilan kesishuv — qorin qismidan chanoq qismiga o‘tishda.
- Pufak-siydik yo‘li segmenti (junctio vesicoureterica) — siydik yo‘lining siydik pufagiga qo‘yilish joyi.
Devor tuzilishi
Siydik yo‘li devori (ichkaridan tashqariga): uroteli (epithelium transitorium / urothelium) bilan qoplangan shilliq qobiq — cho‘ziladigan o‘tish epiteli; silliq mushaklardan iborat mushak qobig‘i (yuqori qismida ikki qavat, pastki qismida uch qavat); adventitsiya.
4. Siydik pufagi (vesica urinaria)
Siydik pufagi — siydikning to‘planish rezervuari. U kichik chanoq bo‘shlig‘ida, qov simfizining orqasida joylashgan.
Shakli va qismlari
Siydik pufagining hajmi turlicha bo‘ladi: fiziologik sig‘imi taxminan 250–500 ml; taxminan 150–250 ml to‘lganda siydik chiqarish istagi paydo bo‘ladi. Zarur holda 700–800 ml gacha cho‘zilishi mumkin. Pufak to‘lganda yuqori qismi qov simfizidan balandga ko‘tariladi — bu qov ustidan igna sanchi va jarrohlik kirimi uchun muhim.
Quyidagi qismlar ajratiladi:
- Cho‘qqisi (apex vesicae) — oldinga va yuqoriga yo‘nalgan; kindikka rudimentar o‘rta kindik bog‘lami (ligamentum umbilicale medianum) bilan bog‘langan — bu yopilgan urachusning izi.
- Tanasi (corpus vesicae) — pufakning asosiy qismi.
- Tubi (fundus vesicae) — pastki-orqa qismi.
- Bo‘yni (cervix vesicae) — toraygan pastki qismi, siydik chiqarish kanaliga o‘tadi; ichki sfinkter shu yerda joylashgan.
Siydik pufagi uchburchagi
Pufak tubida siydik pufagi uchburchagi (trigonum vesicae) ajratiladi — uchta teshik bilan chegaralangan: ikki siydik yo‘li teshigi (ostia ureterum) va siydik chiqarish kanalining ichki teshigi (ostium urethrae internum). Uchburchak doirasida shilliq qobiq silliq (burmalar yo‘q, shilliq osti yo‘q), mushak qobiğiga mahkam birikkan. Aynan shu joyda sistit paytida yallig‘lanish o‘zgarishlari avval boshlanadi va pufak o‘smalari ko‘proq joylashadi.
Devor tuzilishi
Siydik pufagi devori (ichkaridan tashqariga):
- Shilliq qobiq uroteli bilan qoplangan; bo‘sh pufakda ko‘plab burmalar hosil qiladi, to‘lganda esa yoziladi.
- Shilliq osti asosi — yumshoq biriktiruvchi to‘qima (uchburchakda yo‘q).
- Mushak qobig‘i — siydikning chiqaruvchi mushaki (musculus detrusor vesicae); uch qavat silliq mushaklardan iborat (tashqi va ichki bo‘ylama, o‘rtadagi halqasimon).
- Bo‘yni sohasida halqasimon tolalar siydik chiqarish kanalining ichki sfinkterini (musculus sphincter urethrae internus) hosil qiladi — ixtiyorsiz, silliq mushaklardan.
- Tashqi tomondan — adventitsiya; yuqori va qisman orqa yuza qorin pardasi bilan qoplangan.
Topografik munosabatlari
Erkaklarda siydik pufagining pastki-orqa yuzasiga urug' pufakchalar (glandulae vesiculosae), urug' chiqarish kanalchalarining amchilari va to‘g‘ri ichak tutashadi; pastdan — prostata bezi (prostata). Ayollarda orqada pufak bachadon (uterus) va qin (vagina) bilan chegaralashadi. Bu munosabatlar haqida batafsil — 8-bobda.
5. Siydik chiqarish kanali (urethra)
Ayollar siydik chiqarish kanali (urethra feminina)
Ayollar siydik chiqarish kanali qisqa va deyarli to‘g‘ri: uzunligi taxminan 3–5 sm, eni taxminan 1 sm. U qin oldidan o‘tib, tashqi teshigi (ostium urethrae externum) bilan qin dahliziga (vestibulum vaginae) klitor bilan qin kirishi orasida ochiladigan.
Ayollarda qisqa va to‘g‘ri kanal — erkaklarga nisbatan ko‘tariluvchi siydik yo‘li infeksiyalari (sistit, pielonefrit) ancha ko‘p uchrashining asosiy anatomik sababi. Tashqi sfinkter (musculus sphincter urethrae externus) — ko‘ndalang-yo‘lli (ixtiyoriy) mushak — kanalning o‘rta qismini o‘rab turadi.
Erkaklar siydik chiqarish kanali (urethra masculina)
Erkaklar siydik chiqarish kanali ancha uzunroq: taxminan 18–22 sm. U siydik chiqarish va urug' suyuqligini chiqarish funksiyalarini bajaradi. Anatomik jihatdan uch qism ajratiladi:
-
Prostata qismi (pars prostatica) — uzunligi taxminan 3–4 sm, prostata bezidan o‘tadi. Orqa devorida urug' do‘mboqchasi (colliculus seminalis) bor — urug' otuvchi kanallar va prostata bachasining teshiklari shu yerga ochiladi.
-
Pardali qism (pars membranacea) — eng qisqa (taxminan 1–1,5 sm) va eng tor qism; siydik-jinsiy diafragmadan (diaphragma urogenitale) o‘tadi. Shu yerda tashqi sfinkter (musculus sphincter urethrae externus) — ixtiyoriy boshqaruvga bo‘ysunuvchi ko‘ndalang-yo‘lli mushak — kanalning atrofida joylashgan.
-
G‘ovak qism (pars spongiosa) — eng uzun (taxminan 15–16 sm); jinsiy a’zo g‘ovak tanasi ichida o‘tadi. Boshcha sohasida qayiqsimon chuqurchaga (fossa navicularis) kengayadi va tashqi teshigi (ostium urethrae externum) boshcha uchida ochiladi.
Erkaklar siydik chiqarish kanalida ikki egrilik bor: qov osti (jinsiy a’zoni tortganda yoziladi — kateterizatsiyada hisobga olinadi) va qov oldi (qotib qolgan). Erkaklar uretrasining uchta toraymasi — ichki teshikda, pardali qismda va tashqi teshikda — siydik toshlari tiqilib qolishi mumkin bo‘lgan joylar.
Siydik chiqarish akti
Siydik chiqarish — ixtiyoriy boshqaruv bilan reflektor akt. Taxminan 150–250 ml siydik to‘lganda pufak devori cho‘ziladi, reseptorlar krujg‘ich miyaning dumg‘aza bo‘limidagi va bosh miya po‘stlog‘idagi markazlarga impuls yuboradi (12-bobga qarang). Tashqi sfinkterni ixtiyoriy bo‘shashtirish va detruzorning qisqarishi siydikning chiqishini ta’minlaydi. Siydik chiqarish buziladi — innervatsiya shikastlanishida, obstruktsiyada (tosh, prostata adenomasi) yoki detrusor zaifligida.
6. Klinik ahamiyati
Siydik-tosh kasalligi (urolithiasis). Toshlar asosan kosacha-jo‘mrak tizimida hosil bo‘ladi va siydik yo‘li bo‘ylab harakatlanganda uning uchta fiziologik toraymasida tiqilib qoladi. O‘tkir buyrak sanchiği — bel sohasida qovog‘iga va sonning ichki yuzasiga beriluvchi qattiq og‘riq — siydikning toshi siydik yo‘li silliq mushaklarining spazmi natijasida yuzaga keladi. Torayma joylarini bilish UZT va KT da toshning qayerda ekanini bashorat qilishda yordam beradi.
Siydik yo‘llari infeksiyalari (infectiones tractus urinarii). Ayollar uretrasining tashqi teshigini anal teshigiga yaqinligi va kanal qisqaligi — ko‘tariluvchi sistitning erkaklarga nisbatan ayollarda sezilarli ko‘proq uchrashuvi sababidir. Pufak-siydik yo‘li birlashtiruvchi joyidagi anti-reflüks mexanizmi odatda infeksiyalangan siydikning buyrakka otilishiga to‘sqinlik qiladi; bu mexanizm ishdan chiqsa (pufak-siydik yo‘li reflüksi), infeksiya buyrakka ko‘tariladi.
Nefroптоз (nephroptosis). Fiksatsiyalovchi apparat zaiflashganda (keskin ozish natijasida yog' kapsulasi yupqalashishi, mushaklarning kuchsizligi) buyrak normal darajadan pastga tushadi. Bu jo‘mrakdan siydikning chiqishini buzib, tik holatda og‘riqqa olib kelishi mumkin.
Rivojlanish anomaliyalari. Keng tarqalgan variantlar orasida — taqa shaklidagi buyrak (ren arcuatus): ikki buyrakning pastki qutblari birikib qolgan, buyrak odatdagidan pastroq joylashgan. Siydik yo‘li va jo‘mrakning ikkilanishi (ureter duplex) — eng ko‘p uchraydigan anomaliyalardan biri. Autosomal-dominant polikistoz (renes polycystici) — irsiy kasallik bo‘lib, unda parenxima asta-sekin kistalar bilan almashadi.
Nur diagnostikasi. Bel sohasida og‘riq bo‘lganda va siydik ajratish tizimi patologiyasi gumon qilinganda birinchi tekshiruv usuli — UZT (ultratovush tekshiruvi). Uro-KT (kontrastli kompyuter tomografiya) toshlar, o‘smalar, rivojlanish nuqsonlari va siydik oqishining buzilishini aniq aniqlash imkonini beradi. Buyrak funksiyasini baholash uchun dinamik ssintigrafiya qo‘llaniladi. MRT homiladorlikda va yumshoq to‘qima o‘smalarini tekshirishda afzal.
Siydik pufagini kateterizatsiya qilish — tez-tez bajariladigan amaliyot. Erkakni kateterizatsiya qilishda uretradagi egriliklar, toraymalar va prostata adenomasining qo‘shimcha torayish ehtimoli hisobga olinadi. To‘liq pufakda qov usti igna sanchisi yoki tsistostomiya qorin pardasini shikastlamasdan mumkin — pufak qov ustiga «chiqib oladi».
Buyrak jarrohlik anatomiyasi. Buyrak arteriyasining tarmoqlanishiga ko‘ra buyrakda 5 ta segment (segmenta renalia) ajratiladi: yuqori, yuqori-oldingi, pastki-oldingi, pastki va orqa. Segment arteriyalari oxirgi arteriyalar: ular orasida anastomozlar yo‘q; shuning uchun bitta segment ichida rezeksiya minimal qon ketishi bilan amalga oshirilishi mumkin.
Klinik ahamiyati — qo‘shimcha eslatmalar
Siydik pufagi va prostata bezining yosh bilan bog‘liq o‘zgarishlari (erkak, 50 yoshdan keyin prostata adenomasi keng tarqalgan) siydik chiqarishni qiyinlashtirishi va buyrak gidronefrozi rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Ayollarda homiladorlik davridagi anatomik o‘zgarishlar — bachadonning kattalashishi, siydik yo‘llarining qisilib qolishi — siydik yo‘li infeksiyalari xavfini oshiradi. Buyrak o‘simtalari va siydik yo‘li o‘smalari dastlabki bosqichlarda ko‘pincha asimptomatik bo‘lib, ularni tasodifiy UZT yoki KT da aniqlanadi.
O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar
- Siydik ajratish tizimi a’zolarini va u bajaradigan uchta asosiy vazifani sanab o‘ting.
- Buyraklar umurtqa pog‘onasi va qorin pardasiga nisbatan qayerda joylashgan? Nima uchun o‘ng buyrak chapnikidan pastroq bo‘ladi?
- Buyrak qobiqlarini tavsiflang va ularning fiksatsiyaga ahamiyatini tushuntiring. Nefroптоз nima?
- Nefron nima? Uning bo‘limlarini sanab, har birining vazifasini qisqacha izohlang.
- Jukstamedulllar nefronlar po‘stloq nefronlaridan nimasi bilan farq qiladi va nima uchun ular siydikning quyulishida muhim?
- Buyrakning «ikki kapillyar tarmog‘ini» tushuntiring: olib keluvchi va olib ketuvchi arteriolalarning filtrlash va reabsorbsiyada roli nima?
- Siydik yo‘lining uchta fiziologik toraymasini ayting. Buyrak sanchiğida bu bilim nima uchun kerak?
- Siydik pufagining qismlarini tavsiflang. Siydik pufagi uchburchagi nima va qanday qilib qolgan shilliq qobiqdan farq qiladi?
- Ayollar siydik chiqarish kanali erkaklar kanalidan nimasi bilan farq qiladi? Bu farqlarning klinik ahamiyati qanday?
- Erkaklar siydik chiqarish kanalining qismlarini sanang. Ixtiyoriy tashqi sfinkter qayerda joylashgan?
- Buyrakning ikkita keng tarqalgan rivojlanish anomaliyasini nomlang va ularning anatomik asosini tushuntiring.
- Nima uchun organ saqlovchi buyrak operatsiyalarida segment arteriyalarining oxirgi arteriyalar ekanligini bilish muhim?
Bob AIVITA tomonidan umume’tirof etilgan tibbiy bilimlar asosida, aniq darsliklarni qayta hikoya qilmasdan tayyorlangan. Xato yoki noaniqlik topsangiz — xabar bering; shifokorlar tuzatish taklif qilishi mumkin va u tekshiruvdan so‘ng matnga kiritiladi.