16-bob. Teri va uning hosilalari
Muallif: AIVITA
Shifokorlar bahosi: Shifokorlar hali baho bermagan
ⓘ Ma’lumot shifokor maslahatini almashtirmaydi. Tashxis va davolashni faqat shifokor belgilaydi.
Teri (cutis, integumentum commune) — maydoni jihatidan inson tanasining eng yirik a’zosi va vazifalari jihatidan eng muhimlaridan biri. O‘rtacha 1,5–2 m² sirtni egallab, tana vaznining taxminan 15–16 foizini tashkil etgan teri organizmning tashqi chegarasini hosil qiladi, uni jismoniy, kimyoviy va biologik ta’sirlardan himoya qiladi, termoregulyatsiya, moddalar almashinuvi va tashqi muhitdan axborot qabul qilishda ishtirok etadi. Terining hosilalari — sochlar, tirnoqlar, ter va yog' bezlari, shuningdek sut bezlari — uning funksional imkoniyatlarini yanada kengaytiradi.
1. Terining umumiy tavsifi
Katta yoshli odamda teri yuzasi o‘rtacha 1,5–2 m², massasi (teri osti kletchatkasi bilan birga) esa tana vaznining taxminan 15–16 foizini tashkil etadi. Terining qalinligi sohalarga qarab farqlanadi: qovoqlarda 0,5 mm dan oshmaydi, orqada va oyoq ostida 4 mm dan ortiq bo‘lishi mumkin.
Terining asosiy vazifalari:
- Himoya — mexanik (shikastlanishdan), kimyoviy (ta’sirlantiruvchi moddalardan), ultrabinafsha (melanin hisobiga) va antimikrob (sirt kislotali muhiti, fermentlar va antimikrob peptidlar).
- Issiqlik boshqaruvi (termoregulyatsiya) — terlash, yuzaki tomir qon oqimining o‘zgarishi va yog' qatlamining issiqlik izolyatsiyasi tana haroratini tor doirada ushlab turadi.
- Sezgi — teridа turli modallikdagi retseptorlar joylashgan: ular taktil, og‘riq va harorat qo‘zg‘alishlarini qabul qiladi (batafsil — 15-bobga qarang).
- Immunologik — Langergans hujayralari (dendrит hujayralar) antigenlarni qamrab oladi va immun javobni ishga tushiradi.
- Endokrin — teridа ultrabinafsha nurlanish ta’sirida D₃ vitamini (cholecalciferolum) sintezlanadi.
- Ajratish — ter bilan moddalar almashinuvi mahsulotlari — mochevina, ammiy tuzi va boshqalar — chiqarib yuboriladi.
2. Terining tuzilishi
Teri uch qatlamdan iborat: epidermis (epidermis), derma (dermis, corium) va gipoderm (tela subcutanea, hypodermis) — teri osti yog' kletchatkasi. Gistologik jihatdan gipoderm sensu stricto terining bir qismi hisoblanmaydi, ammo funksional jihatdan u bilan ajralmas bog‘liqdir.
Epidermis
Epidermis — ektodermadan rivojlanuvchi ko‘p qavatli yassi shoxlanuvchi epiteliy. Qalinligi qovoqlarda 0,04 mm dan qo‘l kaftlari va oyoq ostida 1,5–2 mm gacha o‘zgaradi.
Epidermisda besh qatlam ajratiladi (bazaldan yuzaga qarab):
-
Bazal qatlam (stratum basale) — bazal membrana ustida joylashgan bir qator prizmatik keratinositlardan iborat. Bu yerda epidermisnini uzluksiz yangilovchi hujayra bo‘linishi sodir bo‘ladi. Keratinositlar orasida melanositlar (melanocytus) — melanin pigmentini sintezlovchi neyral qirqim hujayralari — va Merkel hujayralari (cellula epithelialis sensoriae) — taktil sezgida ishtirok etuvchi mexanoretseptorlar — joylashgan.
-
Tikanli qatlam (stratum spinosum) — ko‘p sonli desmosomalar (kesmada «tikan» ko‘rinishida) bilan bog‘langan poligonal hujayralarning bir necha qatoridan iborat. Hujayralar keratin sintezini boshlaydi.
-
Donador qatlam (stratum granulosum) — keratogialin donachalari bo‘lgan yassilashgan hujayraların 3–5 qatori. Suv o‘tkazmaydigan lipid to‘sig‘i shakllanishi boshlanadi.
-
Yaltiroq qatlam (stratum lucidum) — faqat qalin teridа (kaft va oyoq ostida) yaxshi ifodalangan. Eleidinga to‘yingan o‘lgan hujayralardan hosil bo‘lgan tor bir xil to‘shama.
-
Shox qatlam (stratum corneum) — yadrosi yo‘q yassilashgan shoxlangan hujayralar (korneositlar)dan iborat yuzaki qatlam; ular lipid plastlari bilan bog‘langan. Shox qatlam suvni yo‘qotishdan va begona moddalar kirishidan saqlovchi asosiy to‘siqni hosil qiladi. Yuzaki hujayralar asta-sekin to‘kilib ketadi — sutkada taxminan 30 000–40 000 shox hujayra tushadi.
Keratinositlar va melanositlardan tashqari epidermisda Langergans hujayralari (intraepidermalis macrophagocytus) — suyak iligidan kelib chiqadigan va antigen taqdim etish vazifasini bajaruvchi dendrит hujayralar mavjud.
Ikki turdagi teri farqlanadi:
- Qalin teri (cutis crassa) — kaft va oyoq ostini qoplaydi; epidermisida yaltiroq qatlam yaxshi ifodalangan, soch va yog' bezlaridan mahrum.
- Yupqa teri (cutis tenuis) — tana yuzasining qolgan qismini qoplaydi; sochlar, yog' bezlari va kamroq ifodalangan yaltiroq qatlam mavjud.
Derma
Derma (dermis) — epidermis ostida joylashgan terining biriktiruvchi to‘qimali asosi. Unda ikki qatlam farqlanadi:
So‘rg‘ichli qatlam (stratum papillare) — yuzaki, bo‘sh tolali biriktiruvchi to‘qimadan iborat. U dermal so‘rg‘ichlar (papillae dermis) shaklida epidermisga chiqib turadi, bu esa aloqa yuzasini kengaytiradi; so‘rg‘ichlarda qon kapillyarlari halqalari hamda nerv uchlari saqlanadi. Kaft va oyoq ostida so‘rg‘ichlar papillyar tizmalar (cristae cutis) hosil qiladi — har bir insonga xos bo‘lgan barmoq izlari (dermatoglifika) asosi. Qo‘l barmoqlari uchlarida uchta turdagi papillyar chiziqlar: halqalar, girdoblar va yoylar aniq ko‘rinadi.
Tarmoqli qatlam (stratum reticulare) — chuqurroq, zich tartibsiz biriktiruvchi to‘qimadan iborat. I tip kollagen tolalari tutamlari o‘zaro to‘qilishi teriga cho‘zilishga bardoshlik beradi; elastik tolalar — elastiklikni ta’minlaydi. Bu qatlamda soch ildizlari, ter va yog' bezlari, tomir va nervlar joylashgan.
Langer chiziqlari (lineae cutis) kollagen tolalarining ustunlik yo‘nalishiga to‘g‘ri keladi. Jarrohlik kesimlari bu chiziqlar bo‘ylab bajarilsa, chok ingichkaroq va kamroq sezilarli bo‘ladi.
Gipoderm
Gipoderm (tela subcutanea, sinonimi — teri osti kletchatkasi, panniculus adiposus) bo‘sh tolali biriktiruvchi to‘qima qatlamlari bilan ajratilgan yog' hujayralari (lipocytus) lo‘palaridan iborat. U quyidagi vazifalарni bajaradi:
- issiqlik izolyatsiyasi;
- zarba so‘ndirish (mexanik ta’sirlardan himoya);
- energiya ombori;
- terini chuqurroq tuzilmalarga nisbatan harakatchanligini ta’minlash.
Gipoderm qalinligi sohaga qarab sezilarli farqlanadi (qovoqlarda deyarli yo‘q, qorinda bir necha santimetrga yetishi mumkin), shuningdek jinsga bog‘liq: ayollarda tos va ko‘krak sohasida yog' kletchatkasi qatlami odatda qalinroq, erkaklarda — qorin sohasida ko‘proq.
3. Teri rangi
Teri rangi asosan uch pigment bilan belgilanadi:
| Pigment | Manbai | Rangi |
|---|---|---|
| Melanin (melaninum) | Bazal qatlam melanositleri | jigarrang-qora (evmelanin) yoki sariq-qizil (feomelanin) |
| Gemoglobin | Derma kapillyarlari | pushti-qizil (oksigenlangan), movimtir (deoksigenlangan) |
| Karotinoidlar | Oziq-ovqat orqali | sariq, gipodermda to‘planadi |
Melanositlar bazal qatlam hujayralarining taxminan 5–10 foizini tashkil etadi. Turli irqdagi odamlarda melanositlar soni taxminan bir xil; teri rangidagi farqlar melanositlar soniga emas, balki sintezlanayotgan melanin miqdori va turiga bog‘liq. Ultrabinafsha nurlanish melanin ishlab chiqarishni rag‘batlantiradi — bu bronzlanish hodisasining asosi. Melanin ultrabinafsha fotonlarni yutib, keratinositlar yadrolaridagi DNK ni shikastlanishdan himoya qiladi.
4. Terining qon ta’minoti va innervatsiyasi
Teri qon tomirlari ikki gorizontal to‘r hosil qiladi: chuqur to‘r (rete arteriosum cutaneum) derma va gipoderm chegarasida, yuzaki to‘r (rete subpapillare) esa dermaning so‘rg‘ichli qatlamida joylashgan. Yuzaki to‘rdan har bir so‘rg‘ichga kapillyar halqalar chiqib turadi. Teridagi arteriovenoz anastomozlar termoregulyatsiyada ishtirok etadi: tanani sovutish zarurati bo‘lganda yuzaki tomir qon oqimi kuchayadi, sovqotganda esa kamayadi.
Terining innervatsiyasi miya nervi va orqa miya nervlari shoxlari orqali ta’minlanadi (13 va 14-boblarga qarang). Teridа turli modallikdagi retseptorlar mavjud: erkin nerv uchlari (og‘riq, harorat), Meyssner tanachalari (derma so‘rg‘ichlarida taktil teginish), Merkel disklari (sirt bosim), Pachini tanachalari (chuqur bosim, tebranish), Ruffini tanachalari (cho‘zilish). Teri retseptorlarining tuzilishi va vazifalari 15-bobda batafsil ko‘rib chiqiladi.
5. Terining hosilalari
Terining hosilalari — sochlar, tirnoqlar, ter va yog' bezlari, shuningdek sut bezlari — epidermis (ektoderm) bilan dermaning o‘zaro ta’siri natijasida rivojlanadi.
Sochlar
Sochlar (pili) qo‘l kafti, oyoq osti, lablarning qizil chegarasi va jinsiy organlarning ba’zi qismlaridan tashqari tana yuzasining katta qismini qoplaydi. Himoya (boshda UV nurlanishdan, kipriklar — changdan), taktil sezgi a’zosi va ijtimoiy-estetik ahamiyat kasb etish vazifalari bor.
Sochning tuzilishi. Har bir sochda teri ustidan chiqib turadigan qalpon (scapus pili) va teriga botib kirgan ildiz (radix pili) farqlanadi. Ildiz soch follikulasi (folliculus pili) — epidermisning derma yoki gipodermga cho‘zilgan naysimon botib kirishida joylashgan. Follikulaning pastki kengaygan qismida faol bo‘linish zonasi — matriks bo‘lgan soch piyozchasi (bulbus pili) joylashgan. Piyozcha asosiga kapillyarlar va nervlar saqlovchi biriktiruvchi to‘qimali soch so‘rg‘ichasi (papilla pili) kiradi — u piyozchani oziqlantirib turadi.
Terminal sochning eni kesimida uch qo‘shma qatlam ko‘rinadi:
- Miya moddasi (medulla pili) — markaziy bo‘sh hujayralar tizimi (yupqa sochlarda bo‘lmasligi mumkin).
- Po‘stloq modda (cortex pili) — asosiy qism, melanin donachalari bo‘lgan zich shoxlangan hujayralardan iborat; soch mustahkamligi va rangini ta’minlaydi.
- Kutikula (cuticula pili) — tangachasimon qoplanadigan bir qavat hujayralardan tashkil topgan qobiq.
Follikulaga sochni ko‘taruvchi mushak (musculus arrector pili) — silliq mushak tutami birikkan; uning qisqarishi «g‘oz terisi» hosil qiladi va sochni tiklaydi. Follikulaga bir yoki bir nechta yog' bezi ham birikkan.
Soch turlari:
- Tuk sochlar (vellus) — kattalar tanasining katta qismini qoplovchi ingichka, yumshoq, rangsiz sochlar.
- Terminal sochlar (pili terminales) — uzun, pigmentlangan, yo‘g‘on; boshda, qosh va kiprikda, qo‘ltiq ostida, qoviq sohasida, erkaklarda yuzda va tanda.
- Oraliq sochlar (pili intermedi) — ikki ekstremal tur orasidagi o‘rinni egallaydi.
Soch o‘sish sikli uch bosqichdan iborat:
- Anagen (anagene) — o‘sish bosqichi; piyozcha matriksi faol bo‘linadi. Boshda anagen o‘rtacha 2–6 yil davom etadi.
- Katagen (catagene) — involyutsiya bosqichi; matriks bo‘linishini to‘xtatadi, piyozcha tepaga ko‘tariladi. Taxminan 2–3 hafta davom etadi.
- Telogen (telogene) — tinch bosqich; keratinlangan hujayralar to‘plami follikulada ushlanib turadi, so‘ngra taralish yoki yuvishda tushib ketadi. Taxminan 3 oy davom etadi.
Me’yorda boshdan kuniga taxminan 50–100 soch tushadi; bir vaqtda follikulalarning aksariyati anagen bosqichida bo‘ladi.
Tirnoqlar
Tirnoqlar (ungues) — barmoqlarning distal falangalari orqa yuzasidagi shox plastinkalar. Himoya va mayda narsalarni ushlab turish vazifasini bajaradi.
Tirnoqda quyidagilar farqlanadi:
- Tirnoq plastinkasi (lamina unguis) — ko‘rinadigan qism.
- Tirnoq ildizi (radix unguis) — tirnoq barmoqcha (vallum unguis) ostidagi yashirin qism.
- Tirnoq to‘shagi (lectus unguis) — tirnoq plastinkasi ostidagi kapillyarlar bo‘lgan epidermis (tirnoqning pushti rangi).
- Matriks (matrix unguis) — tirnoq ildizidagi o‘sish zonasi; matriks hujayralarining bo‘linishi plastinkani oldinga itaradi.
- Oycha (lunula) — tirnoq asosida ko‘rinuvchi oqimtir yarim oy; matriks distal qismiga to‘g‘ri keladi.
- Tirnoq barmoqchasi (vallum unguis) — ildizni qoplovchi teri burmasi.
- Eponixiy (eponychium) — tirnoq plastinkasi asosi ustidan osilib turadigan yupqa teri polacha.
Qo‘l barmoqlari tirnoqlari o‘rtacha oyiga taxminan 3–4 mm, oyoq barmoqlari tirnoqlari esa taxminan 1,5 mm o‘sadi.
Ter bezlari
Ter bezlari (glandulae sudoriferae) — tana yuzasi bo‘ylab tarqalgan naysimon bezlar. Sekretsiya mexanizmi va joylashuviga qarab ikki tur farqlanadi.
Ekkrin (merokrin) ter bezlari (glandulae sudoriferae merocriniae) — asosiy, merokrin sekresiya turiga oid. Taxminan 2–4 million dona bor. Butun tana bo‘ylab tarqalgan, ayniqsa kaft, oyoq osti va peshonada ko‘p. Sekretsiya (koptokcha) qismi dermaning chuqur qatlamida yoki gipodermda joylashgan spiral o‘ralgan nay ko‘rinishida. Chiqarish yo‘li teri yuzasida ter teshigi (porus sudoriferus) bilan ochiladi. Ekkrin bezlar ajratadigan ter (sudor) — suvli, biroz kislotali (rH taxminan 4,5–5,5), suv (taxminan 99 %), NaCl, mochevina, ammiak, sut kislotasi va oz miqdorda boshqa moddalar saqlovchi. Terning bug‘lanishi issiqlik chiqarib ketadi — bu insonning asosiy termoregulyatsiya mexanizmi. Issiq muhitda jadal jismoniy mashq paytida terlash 1–2 l/soat va undan ko‘proqqa yetishi mumkin.
Apokriн ter bezlari (glandulae sudoriferae apocrinae) — ekkrin bezlardan yirikroq, asosan qo‘ltiq ostida, qoviq sohasida, jinsiy a’zolar atrofida, so‘rg‘ich atrofida va eshitish yo‘li terisida (quloq mumi bezlari) joylashgan. Ularning sekretsiya qismi yog' bezi birikkan joydan yuqorida soch follikulasiga ochiladi. Siruti — qovushqoq, oqsil va lipidlarga boy. Apokriн bezlar jinsiy yetilish davrida rivojlanib, faollashadi; terining o‘ziga xos hidi sekretni teri yuzasi mikroflоrasi parchalashidan kelib chiqadi. Ruhiy-hissiy va gormonal qo‘zg‘alishlar apokriн sekresiyaga ta’sir qiladi. Sut bezlari, quloq mumi bezlari va ko‘z qovoqlari bezlari (Moll bezlari) modifikatsiyalangan apokriн tuzilmalarga kiradi.
Yog' bezlari
Yog' bezlari (glandulae sebaceae) — golo kriн sekresiya turidagi oddiy tarmoqlangan alveolar bezlar: bez hujayralari yog' to‘plab, so‘ngra to‘liq parchalanib sekretga aylanadi. Derma qatlamida, kaft va oyoq ostidan tashqari hamma yerda joylashgan. Odatda soch follikulasi bilan bog‘liq (soch-yog' bezi birligi, folliculus pili cum glandula sebaceae), ammo ba’zi sohalarda (lablar qizil chegarasi, jinsiy organlar) teri yuzasiga bevosita ochiladi.
Teri yog‘i (sebum) — glitseridlar, skvalеn, mumlar va hujayra parchalanish mahsulotlari aralashmasi — shox qatlamini moylaydi, suv yo‘qotilishini kamaytiradi, kislotali muhit yaratadi va mo‘tadil antibacterial va antifungal ta’sir ko‘rsatadi.
Yog' bezi sekresiyasi androgenlar tomonidan tartibga solinadi: jinsiy yetilish davrida sekresiya keskin ortadi. Chiqarish yo‘lining berkilib qolishi va Cutibacterium acnes bakteriyasi tomonidan kolonizatsiya qilishi teri toshmasining (acne vulgaris) asosini tashkil etadi.
Sut bezlari
Sut bezlari (mammae) — modifikatsiyalangan apokrin ter bezlari hisoblangan juft murakkab alveolar-naysimon bezlar. Homilaning taxminan 6-haftasida qo‘ltiq ostidan chov sohasiga cho‘zilgan ektoderma qalinlashmasi — juft sut tizmalaridan rivojlanadi. Odamda ko‘krak sohasida bir juft bez saqlanadi; «sut tizmasi» bo‘ylab qo‘shimcha sut bezlari (mammae accessoriae) yoki qo‘shimcha so‘rg‘ichlar rivojlanish varianti sifatida uchraydi.
Laktatsiya davridagi sut bezining tuzilishi va vazifalari, shuningdek erkak va ayol sut bezlarining xususiyatlari 8-bobda («Jinsiy tizim») batafsil ko‘rib chiqiladi. Bu yerda faqat shuni ta’kidlaymiz: bez parenximasi har biri alohida sut yo‘li (ductus lactifer) bilan so‘rg‘ich (papilla mammaria)da ochuladigan 15–20 bo‘lakchadan tashkil topgan; stromasi yog' va biriktiruvchi to‘qimadan iborat.
6. Terining regeneratsiyasi
Teri sezilarli regeneratsiya qobiliyatiga ega. Epidermisning odatdagi yangilanishi — bazal qatlamdan shox qatlamning to‘kilishigacha — o‘rtacha taxminan 28 kun davom etadi (kaft va oyoq ostida — uzoqroq). Teri yaralarini bitish bir necha bosqichni o‘z ichiga oladi: gemostaz, yallig‘lanish, proliferatsiya (epitelizatsiya, granulatsiya to‘qimasining shakllanishi) va chandiq yo‘l qo‘yish. Dermaning so‘rg‘ichli qatlami zararlanishi bilan chuqur yaralar chandiq (cicatrix) qoldiradi; dermaning teri qo‘shimchalari saqlanib qolishi bilan to‘liq chandiqsiz epitelizatsiya mumkin.
Klinik ahamiyati
Kuyish. Shikastlanish chuqurligiga qarab davolash taktikasi belgilanadi:
- I daraja — faqat epidermis zararlanadi (qizarish, og‘riq, shish). 3–5 kunda o‘z-o‘zidan chandiqsiz bitadi.
- II daraja — epidermis va dermaning yuzaki qatlami zararlanadi; klinik ko‘rinishi — seroz suyuqlik bilan pufakchalar. Saqlanib qolgan teri qo‘shimchalari hisobiga regeneratsiya mumkin.
- III daraja — terining butun qalinligi, ko‘pincha teri osti kletchatkasi va chuqurroq tuzilmalar ham vayron bo‘ladi. Mustaqil epitelizatsiya mumkin emas — teri ko‘chirib o‘tkazish zarur.
Kuyish maydoni «to‘qqizlar qoidasi» bilan baholanadi: bosh va bo‘yin yuzasi — 9 %; har bir qo‘l — 9 %; har bir oyoq — 18 % (old sirt 9 % + orqa sirt 9 %); tananing old va orqa sirtlari — har biri 18 %; jinsiy a’zolar sohasida — 1 %.
Tizimli kasalliklarning teri ko‘rsatkichi. Teri va skleralarning sariqlanishi (sariqlik) bilirubin to‘planishini bildiradi. Sianoz — teri va lablarning movimtir rangi — qon kislorod to‘yinganligining pasayishida ko‘riladi. Kamqonlikda oqarish, mikrosirkulyatsiya buzilishida «marmar» ko‘rinish — bularning hammasi shifokor ko‘rikda, laborator tekshiruvlardan oldin baholaydigan klinik belgilar.
Melanoma (melanoma malignum) — melanositlardan kelib chiqadigan xavfli o‘sma. Ortiqcha ultrabinafsha nurlanishda xavf ortadi. Klinik shubha ABCDE tizimi asosida baholanadi: Asymmetry (assimetriya), Border (notekis chegara), Color (notekis rang), Diameter (6 mm dan katta diametr), Evolution (vaqt o‘tishi bilan o‘zgarish).
Dermatoglifika sud tibbiyotida (shaxsni aniqlash) va klinikada ham qo‘llanadi — papillyar naqsh o‘zgarishlari ba’zi xromosom sindromlarida qonuniy ravishda uchraydi.
Jarrohlik kesimlar Langer chiziqlari hisobga olinib bajariladi — bu chiziqlar bo‘ylab kesilganda yara chetlarining tarangligi minimal va chandiq ingichkaroq bo‘ladi.
Katta kuyishlar va jarohatlar uchun terini autotransplantatsiya qilish — tananing boshqa sohasidan qatlam ko‘chirish — qo‘llaniladi. Ko‘chirish muvaffaqiyati yara o‘rnining holati va qon ta’minotiga bog‘liq.
O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar
- Teri qanday qatlamlardan iborat va har birining vazifasi qanday?
- Epidermis qatlamlarini bazaldan shox qatlamga qarab sanab bering va hujayralar qaysi qatlamda bo‘linishini ko‘rsating.
- Qalin teri yupqa teridan nimasi bilan farq qiladi va ularning har biri qayerda uchraydi?
- Melanin qanday vazifa bajaradi va u qaysi hujayralarda sintezlanadi?
- Dermatoglifika nima va uning klinik ahamiyati qanday?
- Sochning tuzilishini tavsiflang: qalpon, ildiz, piyozcha, so‘rg‘ichcha. Anagen va telogen bosqichlarida nima ro‘y beradi?
- Ekkrin ter bezlari apokriн bezlardan joylashuvi, tuzilishi va siruti jihatidan qanday farq qiladi?
- Yog' bezlarining sekretsiya mexanizmi qanday va «soch-yog' bezi birligi» nima?
- Kuyishning qanday darajalari farqlanadi va ular zararlanish chuqurligiga ko‘ra qanday farqlanadi?
- Melanin ultrabinafsha nurlanishdan himoya uchun nima uchun muhim?
- Melanoma klinik belgilarini (ABCDE tizimi) ko‘rsating.
- Sut bezlari qaysi tuzilmaning modifikatsiyasi hisoblanadi va homilada ular qayerda paydo bo‘ladi?
Bob AIVITA tomonidan umume’tirof etilgan tibbiy bilimlar asosida, aniq darsliklarni qayta hikoya qilmasdan tayyorlangan. Xato yoki noaniqlik topsangiz — xabar bering; shifokorlar tuzatish taklif qilishi mumkin va u tekshiruvdan so‘ng matnga kiritiladi.