Tibbiyot mutaxassislari uchun

Tibbiy biologiya va genetika

8-bob. Irsiyat qonuniyatlari: Mendel qonunlari

Muallif: AIVITA

Shifokorlar bahosi: Shifokorlar hali baho bermagan

Русская версия

ⓘ Ma’lumot shifokor maslahatini almashtirmaydi. Tashxis va davolashni faqat shifokor belgilaydi.

Oq xalatdagi o'zbek tibbiyot talabalari genetika darsida irsiyat qonuniyatlarini o'rganmoqda

Irsiy belgilarning avloddan avlodga o‘tish qonuniyatlarini genetika fani o‘rganadi — uning asosiy tamoyillarini XIX asrda Gregor Mendel kashf etgan. Mendel qonunlari bolalarda va nevaralarda ayrim belgilarning nima uchun ma’lum nisbatlarda namoyon bo‘lishini tushuntiradi va klinik genetikaning poydevori hisoblanadi (12-bobga qarang).

1. Genetikaning asosiy tushunchalari

Genetika (genetica, yunoncha genesis — kelib chiqish) — organizmlarning irsiyati va o‘zgaruvchanligi hamda avlodlar o‘rtasidagi uzluksizlikni ta’minlovchi mexanizmlar haqidagi fan.

Irsiyat (hereditas) — organizmning tuzilish, rivojlanish va fiziologiya xususiyatlarini avlodga uzatish qobiliyati. Irsiyatning moddiy asosini genlar tashkil etadi — DNK molekulasining ma’lum bo‘limlari (6- va 7-boblarga qarang).

Gen (genus) — irsiyatning funksional birligi; ma’lum mahsulot (polipeptid yoki funksional RNK) haqida ma’lumot saqlovchi DNK molekulasining bo‘limi.

Lokus (locus, ko‘pl. loci) — genning xromosomadagi o‘rni. Diploid organizmda har bir lokus ikkita nusxada bo‘ladi — gomologik xromosomalarning har birida bittadan.

Allellar (alleli, yak. son allelus) — bir xil lokusni egallagan bir genning turli shakllari. Allellar mutatsiyalar natijasida hosil bo‘ladi va belgining turli variantlarini belgilaydi.

Genotip (genotypus) — organizmning barcha genetik elementlari majmui. Tor ma’noda — ma’lum lokus yoki lokuslar to‘plamidagi allellar kombinatsiyasi.

Fenotip (phaenotypus) — genotip va atrof-muhit sharoitlari o‘zaro ta’sirida shakllanadigan organizmning barcha kuzatiladigan belgilari (morfologik, fiziologik, biokimyoviy) yig‘indisi.

Dominant allel (allelus dominans) — gomozigotada ham, geterozigotada ham belgining rivojlanishini belgilovchi allel. Bosh harf bilan belgilanadi (A, B va h.k.).

Retsessiv allel (allelus recessivus) — faqat gomozigotada, ya’ni dominant allel bo‘lmagandagina fenotipda namoyon bo‘luvchi allel. Kichik harf bilan belgilanadi (a, b va h.k.).

Gomozigota (homozygota) — ma’lum lokusda ikki bir xil allelga ega organizm: AA (dominant gomozigota) yoki aa (retsessiv gomozigota).

Geterozigota (heterozygota) — ma’lum lokusda ikki xil allelga ega organizm: Aa.

Tashuvchi — to‘liq dominant irsiyatda fenotipik sog‘lom, ammo kasallikning retsessiv allelini o‘zida saqlagan geterozigota (Aa).

Chatishtirishlarni yozishda quyidagi belgilar qabul qilingan:

  • P (parentes) — ota-ona organizmlar;
  • × — chatishtirish belgisi;
  • F1 (filii primae generationis) — birinchi avlod naslining kelib chiqishi;
  • F2 — ikkinchi avlod (F1 gibridlarini bir-biri bilan chatishtirishdan olingan);
  • ♀ — urg‘ochi; ♂ — erkak.

2. Gregor Mendel va uning tajribalari

Gregor Iogann Mendel (1822–1884) — chex tabiatshunosl, Brno shahridagi monastirda yashovchi avgunstin monax. Uning 1866-yilda nashr etilgan «O‘simlik gibridlari ustida tajribalar» (Versuche über Pflanzenhybriden) asari zamondoshlari tomonidan e’tiborga olinmadi; 1900-yilda uch biolog mustaqil ravishda uni qayta kashf etdi — shu yil genetika fani tug‘ilgan kun hisoblanadi.

Mendel tadqiqot ob’ekti sifatida no‘xatni (Pisum sativum) tanlagan. Bu tasodifiy tanlov emas edi: o‘simlik qo‘l bilan osonlikcha chatishtiriladi, bir mavsumda avlod beradi, gullar yopiq bo‘lib tasodifiy changlanishni kamaytiradi, alternativ belgilar esa yaxshi ifodalangan — urug' shakli va rangi, poya uzunligi va boshqalar.

Tajribalardan oldin Mendel bir necha yil davomida sof liniyalar (lineae purae) — o‘z-o‘zini changlatganda bir jinsli avlod beradigan navlarni tanlagan. Sof liniyalarni chatishtirib, u gibridlar (hybrida) olgan va minglab o‘simliklarda fenotiplar nisbatini aniq hisoblagan. Aynan miqdoriy yondashuv — statistik hisobga olish — Mendelga avvalgilar tartibsizlik ko‘rgan joyda qonuniyatni aniqlash imkonini berdi.

3. Mendel’ning birinchi qonuni — F1 gibridlarining bir xilligi qonuni

Tajriba sxemasi. Mendel sariq urug‘li (AA) va yashil urug‘li (aa) gomozigota o‘simliklarni chatishtirdi. F1 birinchi avlodning barcha gibridlari sariq urug‘li bo‘lib chiqdi — ota-ona biridagi yashil rang F1 da namoyon bo‘lmadi.

Chatishtirish yozuvi (A — sariq rangning dominant alleli; a — yashil rangning retsessiv alleli):

Genotip
P (♀ × ♂)AA × aa
GametalarA ; a
F1Aa (hammasi sariq)

F1 fenotip jihatidan bir xil — barcha organizmlar sariq urug‘li, ammo ikkala allelni ham o‘z ichida saqlaydi. Retsessiv belgi F1 da yo‘qolmaydi — faqat «ko‘rinmaydi», bu esa uni F2 da aniqlash orqali tasdiqlandi.

Formulirovka. Bir juft alternativ belgi bo‘yicha farqlanuvchi ikkita gomozigota ota-onani chatishtirganda, birinchi avlodning barcha gibridlari fenotip jihatidan bir xil (dominant belgi namoyon bo‘ladi) va genotip jihatidan bir xil (geterozigotalar) bo‘ladi.

F1 da bostirilgan belgini Mendel retsessiv (recessivus — chetga chekinuvchi), namoyon bo‘lganini esa dominant (dominans — ustunlik qiluvchi) deb atagan.

4. Mendel’ning ikkinchi qonuni — ajralish qonuni

Tajriba sxemasi. Mendel F1 gibridlarini (Aa) bir-biri bilan chatishtirdi. Meyozda gomologik xromosomalar bir-biridan ajralganligi uchun har bir F1 gibrid ikkita turdagi gametalar — A va a — ni teng nisbatda (1 : 1) hosil qiladi (5-bobga qarang).

Allellar kombinatsiyalarini ko‘rgazmali hisoblash uchun Punnett to‘ri (reticulum Punnett) ishlatiladi — bir ota-onaning gametal ari va ikkinchisining gametal ari ustun va satrlarga joylashtirilgan jadval:

A (♀)a (♀)
A (♂)AAAa
a (♂)Aaaa

Natija:

  • Genotip bo‘yicha: AA : Aa : aa = 1 : 2 : 1
  • Fenotip bo‘yicha: sariq : yashil = 3 : 1 (to‘liq dominantlikda AA va Aa tashqi ko‘rinishda farqlanmaydi)

Formulirovka. Geterozigotalarni chatishtirganda (Aa × Aa) F2 avlodida fenotip bo‘yicha 3 : 1, genotip bo‘yicha esa 1 : 2 : 1 nisbatda ajralish kuzatiladi.

Ajralish nima uchun yuzaga keladi? Meyozda gomologik xromosomalar turli hujayralarga o‘tadi va har bir gameta tasodifiy ravishda juftdan faqat bitta allelni oladi. Ikki geterozigotaning gametalarini birlashtirganda har bir kombinatsiyaning ehtimolligi ko‘paytirish qonuni bilan belgilanadi. Ajralish — katta sonda naslda kuzatiladigan statistik qonuniyat.

Tahliliy chatishtirish

Dominant fenotipli organizmning genotipini aniqlash uchun (noma’lum: AA yoki Aa?) tahliliy chatishtirish (hybridisatio analytica) qo‘llaniladi — bu organizmni gomozigota retsessiv (aa) bilan chatishtirish:

Noma’lum genotipChatishtirishNasl
AAAA × aahammasi Aa (barcha dominant)
AaAa × aa1/2 Aa : 1/2 aa (1 : 1 ajralish)

Naslda 1 : 1 ajralishi tekshirilayotgan organizmning geterozigotaligini ko‘rsatadi.

5. Mendel’ning uchinchi qonuni — belgilarning mustaqil kombinatsiyalanish qonuni

Digibrid chatishtirish (hybridisatio dihybrida) — bir vaqtning o‘zida ikkita belgi hisobga olinadi. Mendel sariq silliq urug‘li (AABB) va yashil ajinlangan urug‘li (aabb) no‘xatlarni chatishtirdi:

  • A — sariq; a — yashil
  • B — silliq; b — ajinlangan

F1: barcha AaBb — sariq silliq (birinchi qonun tasdiqlandi).

F2 (AaBb × AaBb chatishtirishdan): har bir gibrid 4 turdagi gametalari — AB, Ab, aB, ab — ni teng ulushda (har biri 1/4) hosil qiladi. 4×4 Punnett to‘ri 16 katak beradi va fenotip bo‘yicha ajralish:

FenotipGenotiplarUlush
Sariq silliqA_B_9/16
Sariq ajinlanganA_bb3/16
Yashil silliqaaB_3/16
Yashil ajinlanganaabb1/16

Nisbat: 9 : 3 : 3 : 1.

Formulirovka. Turli gomologik bo‘lmagan xromosomalarda joylashgan genlar bir-biridan mustaqil ravishda irsiylanadi va barcha mumkin bo‘lgan kombinatsiyalarni teng ulushda hosil qiladi.

Muhim cheklov. Uchinchi qonun faqat turli xromosomalarda (yoki bir xromosomada bir-biridan uzoqda) joylashgan genlar uchun amal qiladi. Bir xromosomada yaqin joylashgan genlar birgalikda irsiylanishga moyil bo‘ladi — bu bog‘liq irsiyat deyiladi (9-bobga qarang).

6. Bir genning allellar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir turlari

Mendelning dominant irsiyati — allellar o‘zaro ta’sirining bir necha variantidan biridir.

To‘liq dominantlik

To‘liq dominantlikda (dominantia completa) dominant allel retsessivning namoyon bo‘lishini to‘liq bostirsadi. Gomozigota AA va geterozigota Aa fenotiplari tashqi ko‘rinishda farqlanmaydi. Aynan shu tur Mendel tomonidan tasvirlangan: F2 da fenotiplar nisbati 3 : 1.

To‘liqsiz dominantlik

To‘liqsiz dominantlikda (dominantia incompleta) geterozigota Aa oraliq fenotipga ega bo‘ladi — AA va aa fenotiplari o‘rtasida. Allellardan hech biri ikkinchisini to‘liq bostirmaydi.

Misol: qizil gulbarg (RR) va oq gulbarg (rr) navlar chatishtirilganda F1 gibridlari (Rr) pushti gulbargli bo‘ladi. F2 da fenotip bo‘yicha nisbat 1 : 2 : 1 (qizil : pushti : oq) — genotip nisbatiga tengdir.

Klinik jihatdan to‘liqsiz dominantlik bir mutant allelni o‘zida saqlagan geterozigota tashuvchilarda gomozigotalarga nisbatan kasallik yengil kechishini tushuntiradi.

Kodominantlik

Kodominantlikda (codominantia) geterozigotadagi ikkala allel ham bir vaqtda va teng darajada namoyon bo‘ladi: fenotip ikkala ota-ona variantining xususiyatlarini o‘z ichiga oladi.

Klassik misol — AB0 qon guruhi tizimi. I^A va I^B allellari bir-biriga nisbatan kodominant: I^A I^B genotipli kishining eritrotsitlari yuzasida ham A antigeni, ham B antigeni mavjud bo‘ladi → AB (IV) qon guruhi. i alleli ikkisiga ham nisbatan retsessiv:

GenotipQon guruhi
I^A I^A yoki I^A iA (II)
I^B I^B yoki I^B iB (III)
I^A I^BAB (IV)
iiO (I)

AB0 tizimi bir vaqtning o‘zida kodominantlik (I^A va I^B) va to‘liq dominantlik (I^A va I^B ning i ga nisbatan) namunasini ko‘rsatadi. Bu shuningdek ko‘p allelizm (allelismus multiplex) — populyatsiyada bir genning uch va undan ortiq allelining mavjudligi — ning namunasidir.

7. Allel bo‘lmagan genlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir

Bir belgi turli lokuslardan ikkita va undan ortiq gen tomonidan belgilanganda, standart mendelcha nisbatlar o‘zgaradi.

Komplementarlik

Komplementarlik (complementaritas) — ikkita dominant allel bo‘lmagan genning o‘zaro ta’siri bo‘lib, bunda belgi faqat ikkala dominant allel mavjud bo‘lganidagina namoyon bo‘ladi. Agar genlardan biri retsessiv gomozigota holatida bo‘lsa, belgi shakllanmaydi.

Biokimyoviy jihatdan bu biosintez yo‘llarining ko‘p bosqichliligini aks ettiradi: bir gen yo‘ldagi fermentni, ikkinchisi esa boshqa fermentni kodlaydi. F2 da nisbat: 9 : 7 (belgi : belgining yo‘qligi).

Epistaz

Epistaz (epistasis, yunoncha epi — ustida + stasis — turish) — bir genning (gipоstatik) namoyon bo‘lishini boshqa gendagi allel (epistatik) tomonidan bostirish, bunda ikkala gen turli lokusda joylashgan.

  • Dominant epistaz: epistatik genning dominant alleli ikkinchi genning istalgan allelining namoyon bo‘lishini bostirsadi. F2 da nisbat: 12 : 3 : 1 yoki 13 : 3.
  • Retsessiv epistaz: epistatik gen bo‘yicha retsessiv gomozigota ikkinchi genni bostirsadi. F2 da nisbat: 9 : 3 : 4.

Polimeriya

Polimeriya (polymeria) — bir nechta allel bo‘lmagan gen bitta belgiga bir xil additiv ta’sir ko‘rsatadi: genotipda dominant allellar qancha ko‘p bo‘lsa, belgi shuncha kuchli ifodalanadi.

Odamdagi tipik polimer belgilar — bo‘y, tana vazni, teri pigmentatsiyasi, arterial bosim. Ko‘p genning kichik ta’siri birgalikda belgining populyatsiyada normal (qo‘ng‘iroqsimon) taqsimotini hosil qiladi. Bu nima uchun odamdagi ko‘pchilik miqdoriy belgilar Mendel no‘xatidagi kabi aniq sinflarga bo‘linmasligini tushuntiradi.

Pleotropiya

Pleotropiya (pleiotropia, yunoncha pleion — ko‘proq + tropos — yo‘nalish) — bir genning bir nechta (bir qarashda bog‘liq bo‘lmagan) belgilarga ta’siri.

Misol: fibrillin-1 oqsilini kodlovchi FBN1 geni mutatsiyalanganida Marfan sindromi kelib chiqadi — u bir vaqtning o‘zida gavda nisbatlarini (baland bo‘y, uzun oyoq-qo‘llar), biriktiruvchi to‘qima elastikligini (linzaning subluksatsiyasi) va aorta devorini (dissekatsion anevrizma) o‘zgartiradi. Pleotropiya bitta oqsil ko‘plab to‘qima va jarayonlarda ishtirok etishini aks ettiradi (batafsil 12-bobda).

Yana bir misol — o‘roqsimon hujayrali anemiya: gemoglobinning β-zanjirini kodlovchi HBB genidagi mutatsiya bir vaqtning o‘zida gemolitik anemiya, mayda tomirlarning tiqilib qolishi va ichki a’zolarning shikastlanishiga olib keladi — bularning barchasi bitta o‘zgargan oqsildan kelib chiqadi.

Penetrantlik va ekspressivlik

Irsiyatni tahlil qilishda yana ikkita tushuncha muhim ahamiyatga ega.

Penetrantlik (penetrantia) — ma’lum genotipga ega organizmlar orasida belgisi haqiqatda fenotipda namoyon bo‘lganlari ulushi. 100% penetrantlik degani, genotip tashuvchilarning hammasi belgiga ega; to‘liq bo‘lmagan penetrantlik esa — tashuvchilarning bir qismi fenotipik jihatdan normal bo‘lishini bildiradi. Misol: irsiy retinoblastoma (RB1 mutatsiyasi) taxminan 90% penetrantlikka ega — tashuvchilarning 10% atrofida kasallik rivojlanmaydi.

Ekspressivlik (expressivitas) — bir xil genotipga ega turli organizmlar orasida belgining namoyon bo‘lish darajasi. Bir xil mutatsiya turli tashuvchilarda kasallikning yengil yoki og‘ir shaklini berishi mumkin.

Ikkala hodisa ham boshqa genlarning (genetik fonning) va atrof-muhit sharoitlarining ma’lum genning ekspressiyasiga ta’sirini aks ettiradi.

8. Mendel qonunlarining ehtimollik tabiati

Mendel qonunlari statistik ehtimolliklarni ifodalaydi, aniq avlodlar uchun oldindan belgilangan natijalarni emas. Har bir urug‘lanish — mustaqil hodisa.

Bitta lokus uchun (Aa × Aa):

  • AA genotip ehtimolligi = 1/4
  • Aa genotip ehtimolligi = 1/2
  • aa genotip ehtimolligi = 1/4
  • Dominant fenotip ehtimolligi = 3/4
  • Retsessiv fenotip ehtimolligi = 1/4

Mustaqil irsiyatda bir nechta belgi uchun ehtimolliklar ko‘paytiriladi: digibrid chatishtirishda ikkala retsessiv belgiga ega avlod ehtimolligi = 1/4 × 1/4 = 1/16.

Bu tamoyil genetik xatarlarni hisoblashning asosi hisoblanadi. Agar ikkala ota-ona ham avtosomal retsessiv kasallikning tashuvchisi (Aa) bo‘lsa, har bir homiladorlikda kasal bola tug‘ilishi xatari 25% ni tashkil etadi — avvalgi tug‘ilganlar sonidan qat’i nazar: oldingi natijalar keyingisiga ta’sir qilmaydi.

1-rasm. Punnett to'ri: Aa × Aa chatishtirishi. F2 da genotip bo'yicha 1:2:1, fenotip bo'yicha 3:1 nisbatda ajralish.

1-rasm. Punnett to'ri: Aa × Aa chatishtirishi. F2 da genotip bo'yicha 1:2:1, fenotip bo'yicha 3:1 nisbatda ajralish. AIVITA sxemasi.

2-rasm. Digibrid chatishtirish F2 (AaBb × AaBb): to'rt fenotipik sinf bo'yicha 9:3:3:1 nisbatda ajralish.

2-rasm. Digibrid chatishtirish F2 (AaBb × AaBb): to'rt fenotipik sinf bo'yicha 9:3:3:1 nisbatda ajralish. AIVITA sxemasi.

3-rasm. Allellarning uch turdagi o'zaro ta'siri: to'liq dominantlik (F2 3:1), to'liqsiz dominantlik (F2 1:2:1) va kodominantlik (F2 1:2:1).

3-rasm. Allellarning uch turdagi o'zaro ta'siri: to'liq dominantlik (F2 3:1), to'liqsiz dominantlik (F2 1:2:1) va kodominantlik (F2 1:2:1). AIVITA sxemasi.

Klinik ahamiyati

Mendelcha irsiyat turlari — klinik genetikada irsiy kasalliklarni tasniflashning asosiy tizimi.

  • Avtosomal dominant irsiyat (hereditas autosomal-dominans): mutant allel dominantdir; kasallik geterozigotalarda (Aa) namoyon bo‘ladi. Kasal ota-ona o‘rtacha bolalarining yarmiga kasallikni uzatadi. Har bir avlodda zararlanish xarakterli. Gomozigotalar (AA) kamdan kam uchraydi va odatda geterozigotalardan og‘irroq fenotipga ega (klinikada to‘liqsiz dominantlik misoli — oilaviy giperxolesterinemiya). Misollar: Marfan sindromi, Gantington kasalligi (batafsil 12-bobda).

  • Avtosomal retsessiv irsiyat (hereditas autosomal-recessiva): kasallik faqat gomozigotalarda (aa) namoyon bo‘ladi. Ikkala sog‘lom ota-ona ham tashuvchi (Aa); har bir homiladorlikda kasal bola tug‘ilish xatari 25%. Sog‘lom ota-onalardan kasal bolalarning tug‘ilishi xarakterli, qon-qarindoshlik bilan nikoh nisbatan tez-tez kuzatiladi. Misollar: fenilketonuriya, kistik fibroz (12-bobga qarang).

  • X-bog‘liq irsiyat (X-xromosomasidagi genlar) 9-bobda ko‘rib chiqiladi.

Genetik maslahat. Mendelcha qonuniyatlarga asoslangan xatarni hisoblash tibbiy-genetik maslahatning asosiy vositasidir. Ota-onalarning genotipini (yoki tashuvchiligini) bilish kelajak bolada kasallik ehtimolini homiladorlikdan oldin yoki prenatal davrda aniqlash imkonini beradi. Masalan, fenilketonuriya (fenilalanin almashinuvining avtosomal retsessiv buzilishi) bilan og‘rigan bir bola tug‘ilgan oilada ikkala ota-ona ham geterozigota tashuvchi (Aa × Aa) ekanligi aniq bo‘ladi va keyingi har bir homiladorlikda xatar 25% ni tashkil etadi. Bunday oilalarda homila genotipini aniqlashtirish uchun prenatal DNK diagnostikasi qo‘llaniladi.

AB0 qon guruhlari — ko‘p allelizm va kodominantlik bilan bog‘liq amaliy mendelcha irsiyatning muhim namunasi. Qon guruhini aniqlash qon quyishdan oldin va homilador ayollarda rezus-konflikt xatarini baholash uchun majburiy hisoblanadi.

Pediatrik amaliyotda ehtimollikni hisoblash. Irsiy kasallik bo‘lgan oilani kuzatuvchi pediatr ota-onalarga «har bir homiladorlikda 25% xatar» va «birinchi kasal bola tug‘ilgandan keyin keyingilari sog‘lom bo‘ladi» iboralarining farqini tushuntira bilishi kerak. Ikkinchi fikr — keng tarqalgan va xavfli xato: irsiyat qonunlari o‘tgan natijalarni «qoplaydigan» muvozanat mexanizmiga ega emas.

O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar

  1. «Gen», «allel», «genotip» va «fenotip» tushunchalarini ta’riflang. Genotip fenotipdan nimasi bilan farq qiladi?
  2. Gomozigota va geterozigota nima? Bitta avtosomal gen ikkita allelga ega bo‘lganda barcha mumkin bo‘lgan genotiplarni yozing.
  3. Mendel’ning birinchi qonunini ta’riflang. To‘liq dominantlikda AA × aa chatishtirishda F1 fenotip qanday bo‘ladi?
  4. Nima uchun Aa × Aa chatishtirishdan olingan F2 da retsessiv belgi naslning 1/4 qismida uchraydi? Mexanizmni mejozdagi xromosomalarning xulq-atvori orqali tushuntiring.
  5. Aa × Aa chatishtirish uchun Punnett to‘rini chizing. Genotip va fenotip nisbatlarini yozing.
  6. Mendel’ning uchinchi qonuni qachon amal qiladi? Bu qonun qachon buziladi?
  7. To‘liqsiz dominantlik kodominantlikdan nima bilan farq qiladi? Har biriga misol keltiring.
  8. AB0 qon guruhlari tizimining irsiyatini ko‘p allelizm va kodominantlik nuqtai nazaridan tushuntiring. B qon guruhini beradigan genotiplarni yozing.
  9. Ikkala sog‘lom ota-ona ham irsiy kasallikning retsessiv allelini o‘zida saqlagan tashuvchidir. Har bir homiladorlikda kasal bola tug‘ilish xatari qanday? Birinchi sog‘lom bola tug‘ilganidan keyin xatar o‘zgaradimi?
  10. Pleotropiya nima? Genning pleotropik ta’siriga tibbiy misol keltiring.
  11. Digibrid chatishtirishda (AaBb × AaBb) ikkala gen to‘liq dominantlikda bo‘lganda F2 da fenotiplar nisbati qanday? Buning uchun qanday shart zarur?
  12. Tahliliy chatishtirish nima uchun qo‘llaniladi? Sxema va natijalar talqinini ta’riflang.

Bob AIVITA tomonidan umume’tirof etilgan tibbiy bilimlar asosida, aniq darsliklarni qayta hikoya qilmasdan tayyorlangan. Xato yoki noaniqlik topsangiz — xabar bering; shifokorlar tuzatish taklif qilishi mumkin va u tekshiruvdan so‘ng matnga kiritiladi.

Mualliflar: AIVITA

Litsenziya: Muallif litsenziyasi (muallif ruxsati bilan)

Подготовлено AIVITA по общепризнанным медицинским знаниям, без пересказа чужих учебников. AIVITA tomonidan umume’tirof etilgan tibbiy bilimlar asosida tayyorlangan. Нашли ошибку — сообщите / Xato topsangiz — xabar bering.