Ginekologiya: bemorlar uchun qo‘llanma

Polikistoz tuxumdon sindromi (PKTS)

Muallif: Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD)

Shifokorlar bahosi: Shifokorlar hali baho bermagan

Tarjima. Ingliz tilidan tarjima (mashina tarjimasi, shifokor tekshiruvini talab qiladi). AIVITA izohlari kursivda. Tarjimon: AIVITA.

Русская версия

103Shoshilinch holat

Ko‘krakda kuchli og‘riq, nafas qisishi, hushdan ketish, nutq yoki harakat buzilishi kabi xavfli belgilar bo‘lsa — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

ⓘ Ma’lumot shifokor maslahatini almashtirmaydi. Tashxis va davolashni faqat shifokor belgilaydi.

Yosh o'zbek ayol ginekolog qabulida zamonaviy klinikada

PKTS — poliendokrin metabolik tuxumdon sindromi (PMOS) deb ham ataladi — gormonlar muvozanatining buzilishi bilan bog‘liq alomatlar majmuidir. Bu alomatlar moddalar almashinuvi, hayz va reproduktiv salomatlik, yurak va qon faoliyatidagi o‘zgarishlarni, shuningdek, yallig‘lanish reaksiyalari va boshqa tashqi belgilarni o‘z ichiga olishi mumkin.

PKTS nima?

1-rasm. PKTS tashxisi uchun uchta belgidan ikkitasining mavjudligi yetarli

1-rasm. PKTS tashxisi uchun uchta belgidan ikkitasining mavjudligi yetarli AIVITA sxemasi.

PKTS — gormonlar muvozanatining buzilishi bilan bog‘liq alomatlar majmui. PKTS bor ayollarda odatda quyidagi uchta belgidan kamida ikkitasi kuzatiladi [1]:

  • Ovulyatsiyaning yo‘qligi (ovulyatsiya — yetilgan tuxum hujayraning tuxumdondan bachadon nayiga chiqishi, odatda har oyda bir marta), buning natijasida hayz notekis keladi yoki umuman kelmaydi
  • Androgenlar deb ataladigan gormonlarning yuqori darajasi yoki ularning ortiqchaligi belgilari, masalan, tanada yoki yuzda tuklarning ko‘payishi
  • Bir yoki ikkala tuxumdondagi hosilalar — ko‘pincha rivojlanishdan to‘xtagan follikulalar to‘plami [2]

PKTS tashxisi qo‘yilgan ba’zi ayollarda dastlabki ikki belgi va PKTS alomatlari bo‘ladi, ammo tuxumdonlarida hosilalar bo‘lmaydi. So‘nggi genetik tadqiqotlar PKTSning ma’lum genlar majmui yoki muayyan genlardagi o‘zgarishlar bilan belgilanadigan ikki yoki undan ortiq kichik turi bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda [3].

PKTS anovulyator bepushtlikning, ya’ni ovulyatsiya bo‘lmasligi sababli yuzaga keladigan bepushtlikning eng ko‘p uchraydigan sababidir. Ko‘pchilik ayollar homilador bo‘lishda qiyinchilikka duch kelgandagina o‘zlarida PKTS borligini bilib qolishadi.

PKTS bor ayollarda tuxumdonlarga aloqasi yo‘qdek tuyuladigan turli alomatlar bo‘lishi mumkin. Masalan, tuklarning ko‘payishi, terida qoramtir dog‘lar, akne (husnbuzar), insulinga rezistentlik va notekis hayz qon ketishlari — bularning barchasi PKTS alomatlari bo‘lishi mumkin.

PKTS alomatlari qanday?

PKTSning o‘ziga xos belgilari — ovulyatsiyaning yo‘qligi (bunga notekis hayz yoki hayzning umuman kelmasligi ishora qiladi), androgenlarning yuqori darajasi hamda bir yoki ikkala tuxumdondagi hosilalar, ko‘pincha rivojlanishdan to‘xtagan follikulalar to‘plami — juda xilma-xildir. Shu sababli bu holatning alomatlari ham xilma-xil.

Ko‘pincha ayollarning o‘zlari ham, tibbiyot xodimlari ham PKTSdan shubhalanmaydi, chunki alomatlar bir-biriga bog‘liq emasdek ko‘rinadi. Ularga quyidagilar kirishi mumkin [1, 4]:

  • Hayz siklining buzilishlari:
    • Hayzning kelmasligi — amenoreya
    • Hayzning o‘tkazib yuborilishi — oligomenoreya
    • Juda ko‘p qon ketadigan hayz
    • Ovulyatsiyasiz qon ketish — anovulyator sikllar
  • Bepushtlik
  • Yuz, ko‘krak, qorin yoki sonning yuqori qismida tuklarning ko‘payishi — girsutizm deb ataladigan holat
  • Odatiy davolashga yaxshi javob bermaydigan og‘ir, kech boshlangan yoki uzoq davom etadigan akne
  • Insulinga sezuvchanlik
  • Semizlik, vazn ortishi yoki ozish qiyinligi, ayniqsa bel atrofida
  • Yog‘li teri
  • Terining qalinlashgan, qoramtir, baxmalsimon joylari — qora akantoz (acanthosis nigricans) deb ataladigan holat

Ko‘plab o‘smir qizlarda bu alomatlar balog‘atga yetishning, ayniqsa uning dastlabki bosqichlarining bir qismi bo‘lishi ham mumkin. Alomatlar og‘ir bo‘lsa, shifokor PKTS tashxisi qo‘yilmagan bo‘lsa ham, PKTSda qo‘llaniladigan davolashni ko‘rib chiqishi mumkin [5].

Ko‘p ayollar yog‘li teri, tuklarning ko‘payishi yoki akneni jiddiy kasallik alomati deb hisoblamaydi va shuning uchun bu haqda shifokorga aytmaydi. Natijada ko‘plab ayollarga PKTS tashxisi faqat homilador bo‘lishda qiyinchilik yoki hayz sikli buzilishlari paydo bo‘lgandagina qo‘yiladi.

PKTS bepushtlikning asosiy sabablaridan biri bo‘lsa-da, PKTS bor reproduktiv yoshdagi ko‘plab ayollar homilador bo‘la oladi va homilador bo‘lishadi. Biroq PKTS bor homilador ayollarda ba’zi asoratlar, masalan, homila tushishi xavfi yuqoriroq.

Bog‘liq sog‘liq xavflari

PKTS bor ayollarda quyidagi sog‘liq muammolari xavfi ham yuqori:

  • Yurak-qon tomir kasalliklari
    • Yurak-qon tomir kasalliklariga bir qator holatlar kiradi, jumladan yurak kasalliklari, arterial gipertenziya (yuqori qon bosimi), qonda triglitseridlarning yuqori darajasi, ateroskleroz va kardiomiopatiya.
    • AQShda yurak kasalliklari o‘limning asosiy sababidir [6].
    • Tibbiyot xodimlari PKTS bor ayollarni yurak-qon tomir kasalliklari, jumladan yurak kasalliklari bo‘yicha muntazam tekshirib borishi kerak [7].
  • Depressiya, xavotir va ruhiy salomatlikning boshqa buzilishlari
  • Endometriy giperplaziyasi — bachadonning ichki qavati haddan tashqari qalinlashadigan holat — hamda endometriy saratoni, u bachadon saratoni deb ham ataladi
  • Insulinga rezistentlik — organizm insulindan yaxshi foydalana olmaydigan holat
    • Qonda glyukoza va insulinning ortiqchaligi metabolik sindrom va 2-tur qandli diabet rivojlanishiga hissa qo‘shishi mumkin.
    • PKTS bor ayollarning yarmidan ko‘pida insulinga rezistentlik bor [8].
    • Terining qalinlashgan, qoramtir, baxmalsimon joylari (qora akantoz) insulinga rezistentlik bilan bog‘liq.
  • Metabolik sindrom — yurak kasalliklari va 2-tur qandli diabet xavf omillari guruhi
    • PKTS bor ayollarning taxminan 25–45 foizida metabolik sindrom bor [9].
  • Semizlik
    • Semizlik ko‘plab sog‘liq muammolari, jumladan qandli diabet, yurak kasalliklari, arterial gipertenziya va uyqu apnoesi uchun xavf omilidir.
    • PKTS bor har 5 ayoldan taxminan 4 tasida semizlik ham bor [7].
  • Obstruktiv uyqu apnoesi — uyqu paytida nafas to‘xtab-to‘xtab qoladigan buzilish
    • Uyqu apnoesi arterial gipertenziya, yurak xuruji (miokard infarkti) va qandli diabet xavfini oshiradi [10].
    • PKTS bor ayollarda obstruktiv uyqu apnoesi xavfi boshqalarga, jumladan PKTS bo‘lmagan va semizligi bor ayollarga qaraganda ancha yuqori [11].
  • 2-tur qandli diabet
    • Nazorat qilinmasa, diabet buyraklarga zarar yetkazishi, ko‘rlik, nervlar shikastlanishi va oyoq panjasi muammolariga olib kelishi mumkin [12]. 2-tur qandli diabet yurak kasalliklari va arterial gipertenziya xavfini ham oshiradi.
    • PKTS bor ayollarning yarmidan ko‘pida 40 yoshning boshlariga yetmasdanoq 2-tur qandli diabet yoki prediabet rivojlanadi [13].

Ayolga PKTS tashxisi qo‘yilgani unda bu muammolarning barchasi albatta paydo bo‘ladi degani emas. Biroq u va uning shifokorlari muntazam kuzatuv doirasida bu holatlar belgilarini nazorat qilib borishi maqsadga muvofiq.

PKTS qanday tashxislanadi?

PKTS alomatlari bir-biridan juda farq qilishi mumkinligi sababli, tadqiqotchilar va tibbiyot xodimlari tashxis qo‘yishda muayyan belgilarga e’tibor qaratadi.

Hozirda PKTSni tashxislashning turli yondashuvlari mavjud, biroq ularning aksariyati quyidagi belgilardan ikkitasi bo‘lishini talab qiladi:

  1. Ovulyatsiyaning yo‘qligi yoki notekisligi, buning natijasida hayz siklining buzilishi, masalan, kam qon keladigan yoki o‘tkazib yuborilgan hayz
  2. Boshqa sabablar yoki kasalliklar bilan bog‘liq bo‘lmagan androgenlarning yuqori darajasi yoki androgenlar ortiqchaligi belgilari, masalan, tanada yoki yuzda tuklarning ko‘payishi
  3. Ultratovush tekshiruvida aniqlangan, bir yoki ikkala tuxumdondagi muayyan o‘lchamdagi hosilalar — ko‘pincha rivojlanishdan to‘xtagan follikulalar to‘plami

Tashxislash yondashuvlaridan biri faqat 1- va 2-belgilarni talab qiladi, boshqasi esa uchtadan istalgan ikkitasini talab qiladi. Uchinchi yondashuv 1-belgi bilan birga 2- yoki 3-belgini talab qiladi.

E’tibor bering: amaldagi tashxis tavsiyalari kattalarga tegishli. Hozirda o‘smirlar uchun PKTS tashxis mezonlari mavjud emas.

PKTSning ayrim o‘ziga xos belgilari bo‘lgan ba’zi o‘smirlar PKTS bo‘yicha «xavf guruhi»ga kiritilishi mumkin, shunda shifokor keyinchalik ularning alomatlari va sog‘lig‘ini qayta baholay oladi [14, 15]. Tadqiqotchilar, shuningdek, tashxisni aniqroq qo‘yish va tibbiy yordamni yaxshilash maqsadida PKTS bor ayollarda bu holatning bolalik va o‘smirlik yillaridayoq aniqlanadigan belgilari (markerlari) bor-yo‘qligini o‘rganmoqda.

PKTS qanday davolanadi?

PKTS, uning alohida alomatlari va u bilan bog‘liq sog‘liq muammolarini davolash turlicha bo‘ladi, ammo dori-darmonlar, turmush tarzini o‘zgartirish hamda tuklarning ko‘payishi va aknega qarshi usullarni o‘z ichiga olishi mumkin.

PKTS alomatlari juda xilma-xil bo‘lgani uchun shifokorlar bu holat va uning alomatlarini davolashda turli usullardan foydalanishi mumkin [14].

Shifokor tavsiya qiladigan davolash sizning alomatlaringiz, umumiy sog‘lig‘ingiz va homiladorlik rejalaringizga bog‘liq bo‘ladi.

PKTS alomatlarini davolashning ba’zi keng tarqalgan usullari homiladorlikning oldini olishi yoki homiladorlik paytida homilaga zarar yetkazishi mumkin, shuning uchun davolash variantlarini muhokama qilayotganda shifokoringizga farzand ko‘rish rejalaringiz haqida aytish muhim. Davolash usulini tanlashdan oldin davolash variantlari va ularning homiladorlikka ta’sirini to‘liq tushunganingizga ishonch hosil qiling.

E’tibor bering: davolashning xavflari va nojo‘ya ta’sirlari bor, ularning ba’zilari jiddiy. Davolashning xavflari va mumkin bo‘lgan nojo‘ya ta’sirlarini shifokoringiz bilan muhokama qiling. Ba’zi odatlar, masalan, sigaret chekish bu xavflarni oshirishi mumkin, shuning uchun davolash bo‘yicha qaror qabul qilishdan oldin bu omillarning barchasini shifokoringiz bilan muhokama qiling.

Bu yerda tasvirlangan ko‘plab davolash usullari AQSh Oziq-ovqat va dori vositalari boshqarmasi (FDA) tomonidan aynan PKTSni davolash uchun ma’qullanmagan, ya’ni ular bu holatni davolab tuzata olmaydi yoki uning oldini ololmaydi. Shunga qaramay, shifokoringiz ularni PKTS alomatlarini, masalan, akne va notekis hayzni davolash uchun tavsiya qilishi mumkin.

AIVITA izohi: FDA (AQSh) ma’qullagani dori O‘zbekistonda ro‘yxatdan o‘tganini anglatmaydi. Dorilarni shifokor tayinlaydi.

Quyida PKTSning turli alomatlarini davolashning mavjud usullari tasvirlangan.

Turmush tarzini o‘zgartirish

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, PKTS bor odamda ortiqcha vazn yoki semizlik bo‘lsa, ozgina vazn yo‘qotish va jismoniy faollikni oshirish PKTSning ko‘plab alomatlari va u bilan bog‘liq sog‘liq muammolarini, ayniqsa yurak-qon tomir xavflarini kamaytirishi mumkin [1].

  • Vazn yo‘qotish ovulyatsiyani tiklashi va hayz siklini muntazamroq qilishi mumkin, bu esa homilador bo‘lish imkoniyatini oshirishi va umumiy sog‘liqni yaxshilashi mumkin [1, 16].
  • Vazn yo‘qotish insulin va xolesterin darajasini yaxshilashi mumkin [1, 17].
  • PKTS bor ko‘plab ayollarda vazn yo‘qotish tuklarning ko‘payishi va akne kabi alomatlarni ham kamaytiradi [1, 18].
  • Jismoniy faollik PKTS bilan bog‘liq depressiyani kamaytirishga yordam berishi mumkin [19].

Yallig‘lanishni keltirib chiqarishi yoki kuchaytirishi mumkin bo‘lgan mahsulotlarni kamaytirgan holda ovqatlanishni o‘zgartirish ham foydali bo‘lishi mumkin [20]. Aynan siz uchun ovqatlanish va jismoniy faollik rejasini tuzish haqida shifokoringiz bilan maslahatlashing.

Homiladorlikdan saqlovchi tabletkalar

Estrogen va progestin gormonlarini o‘z ichiga olgan og‘iz orqali qabul qilinadigan kontratseptivlar (homiladorlikdan saqlovchi tabletkalar) tuxumdonlari saqlangan, PKTS bor va homilador bo‘lishni istamaydigan ayollar uchun uzoq muddatli davolashning asosiy usuli hisoblanadi [1]. PKTS bor ayollarda bu gormonlar [1]:

  • Hayzni muntazamroq qiladi
  • Androgenlar darajasini pasaytiradi, natijada ularning faolligi kamayadi
  • Aknedan xalos bo‘lishga va tuklarning ko‘payishini kamaytirishga yordam beradi

Og‘iz orqali qabul qilinadigan kontratseptivlar saratonning ayrim turlari xavfini kamaytirishi, ammo boshqa turlari xavfini oshirishi mumkin [21]. PKTS bor ayollar uchun boshqalaridan yaxshiroq ishlaydigan yagona kontratseptiv yo‘q. Biroq ba’zi tabletkalar tarkibida progestin bor, progestinning ayrim turlari esa yog‘li teri, akne va tuklarning ko‘payishi kabi «androgen» nojo‘ya ta’sirlarga ega. Shu sababli bunday nojo‘ya ta’sirlarni keltirib chiqarmaydigan, androgen faolligi past progestin saqlovchi tabletkalar PKTS alomatlarini davolashda samaraliroq [22].

Insulinga sezuvchanlikni oshiruvchi dorilar

Bu dorilar organizmning insulinga sezuvchanligini oshiradi va glyukoza darajasini barqarorroq saqlashga yordam beradi [1, 23]. PKTS bor ayollarda bu dorilar quyidagilarga yordam berishi mumkin:

  • Aknedan xalos bo‘lish va tuklar o‘sishini kamaytirish
  • Vazn yo‘qotishni yengillashtirish
  • Xolesterin darajasini pasaytirish
  • Hayzni muntazamroq qilish
  • PKTS bilan bog‘liq bepushtlikni biroz kamaytirish [24]

Bu dorilarni 4–6 oy qabul qilgandan so‘ng tuxumdonlari bor, PKTSli ayollarda tabiiy ovulyatsiya boshlanishi mumkin [25].

Metformin kabi insulinga sezuvchanlikni oshiruvchi dorilar FDA tomonidan PKTSni davolash uchun ma’qullanmagan, ammo alomatlarni kamaytirishga yordam berishi mumkin. Bu dorilar bo‘yicha har qanday xavotiringizni shifokoringiz bilan muhokama qiling [26].

Antiandrogenlar

Bu dorilar organizmning androgen ishlab chiqarishiga to‘sqinlik qiladi yoki bu gormonlarning faolligi va ta’sirini cheklaydi. PKTS bor ayollarda antiandrogenlar:

  • Androgenlar darajasini pasaytirishi
  • Tuklar o‘sishini kamaytirishi
  • Aknedan xalos bo‘lishga yordam berishi mumkin

Antiandrogenlar tug‘ma nuqsonlarga (tug‘ma anomaliyalarga) sabab bo‘lishi mumkinligi uchun ular ko‘pincha homiladorlikning oldini olish maqsadida og‘iz orqali qabul qilinadigan kontratseptivlar bilan birga qabul qilinadi [27]. Bu davolashning xavflari haqida, ayniqsa homilador bo‘lishni istasangiz, albatta shifokoringiz bilan gaplashing.

Antiandrogen dorilar FDA tomonidan PKTSni davolash uchun ma’qullanmagan, ammo alomatlarni kamaytirishga yordam berishi mumkin. Hozircha PKTS alomatlarini davolash uchun antiandrogenlarning qaysi turi eng yaxshisi ekanligi ma’lum emas.

Keraksiz tuklarni olib tashlash va kamaytirish

Keraksiz tuklarni olib tashlash yoki tuklarning ko‘payishiga shaxsiy estetik sabablarga ko‘ra chora ko‘rishni istaganlar boshqa usullar o‘rniga yoki ular bilan birga quyidagi usullardan foydalanishi mumkin [26]:

  • Eflornitin kremini har kuni surtish tuk o‘sishi uchun zarur bo‘lgan fermentni to‘sib, ayniqsa yuzdagi tuklar o‘sishini sekinlashtiradi. Krem ishlatish to‘xtatilgach, tuklar yana o‘sib chiqadi, shuning uchun bu usulga qiziqqanlar shifokor bilan uzoq muddatli davolash rejasini muhokama qilishi kerak.
    • Eflornitin FDA tomonidan yuzdagi keraksiz tuklarni davolash uchun ma’qullangan, ammo uning aynan PKTS bor ayollarda qo‘llanilishi bo‘yicha tadqiqotlar e’lon qilinmagan [26].
    • Hayvonlarda o‘tkazilgan ba’zi tadqiqotlar kremni mikroignalar kabi mexanik usullar bilan birga qo‘llash natijalarni yaxshilashi mumkinligini ko‘rsatadi [28].
    • Homilador ayollar bu kremni ishlatmasligi kerak, chunki u homilaga zarar yetkazishi mumkin. Kremni ishlatishdan oldin xavflar, foyda va farzand ko‘rish rejalaringizni shifokoringiz bilan muhokama qiling [29].
  • Qirish, rangsizlantirish, yulish, mum bilan epilyatsiya qilish va depilyatorlar (tuklarni eritadigan kremlar) kabi mexanik usullar ham keraksiz tuklarni vaqtincha olib tashlash yoki bildirmaslikda samarali. Bu usullarning ba’zilari, masalan, qirish va yulish teri qichishishi (ta’sirlanishi) va tuklarning teri ichiga o‘sib kirishi bilan bog‘liq. Xuddi shunday, ba’zi depilyatorlar ham teri ta’sirlanishi va toshma toshishiga sabab bo‘lishi mumkin.
  • Elektroliz, lazer va intensiv impulsli yorug‘lik (IPL) terapiyasi tuklarni doimiy yoki uzoq muddatga olib tashlash usullaridir. Tuklarni olib tashlash uchun bu muolajalardan bir necha seans kerak bo‘lishi mumkin [1]. Elektrolizda har bir tuk follikulasiga elektr toki yuboriladi va u tuk ildizini yemiradi. Lazer epilyatsiyasida tuk follikulasining ildizi lazer nuri bilan yemiriladi. IPL terapiyasida ma’lum to‘lqin uzunligidagi kuchli yorug‘lik chaqnashi tukdagi melaninga (rang beruvchi pigmentga) ta’sir qilib, tuk follikulasini yemiradi.

Akneni davolash

Retinoidlar, antibakterial vositalar va antibiotiklar akneni davolashning keng tarqalgan usullaridir; aniq davolash akne og‘irligiga bog‘liq. Bu vositalar tabletka, krem yoki gel kabi turli shakllarda va turli kuchda chiqariladi; kuchliroq vositalar uchun retsept kerak bo‘lishi mumkin.

Retinoidlar tug‘ma nuqsonlarga sabab bo‘lishi mumkinligi uchun homilador ayollar va homilador bo‘lishni rejalashtirayotganlar ulardan foydalanmasligi kerak [1].

Manbalar

  1. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2022) FAQs: Polycystic ovary syndrome (PCOS). Retrieved July 26, 2024, from https://www.acog.org/en/womens-health/faqs/polycystic-ovary-syndrome-pcos
  2. International evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. Monash University, Melbourne, Australia, 2018. Retrieved July 26, 2024, https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0004/1412644/PCOS_Evidence-Based-Guidelines_20181009.pdf
  3. Dapas, M., Lin, F. T. J., Nadkarni, G. N., Sisk, R., Legro, R. S., Urbanek, M., Hayes, M. G., & Dunaif, A. (2020). Distinct subtypes of polycystic ovary syndrome with novel genetic associations: An unsupervised, phenotypic clustering analysis. PLOS Medicine, 17(6), PMID: 32574161
  4. Office on Women’s Health. Polycystic ovary syndrome. Retrieved July 26, 2024, from https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/polycystic-ovary-syndrome
  5. ACOG Committee on Adolescent Health Care. (2019; Reaffirmed 2024). Committee Opinion No. 789. Screening and management of the hyperandrogenic adolescent. Retrieved July 26, 2024, from https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2019/10/screening-and-management-of-the-hyperandrogenic-adolescent
  6. National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). The Heart Truth®. Retrieved July 26, 2024, from https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/education-and-awareness/heart-truth
  7. ACOG. (2018). Practice Bulletin No. 194: Polycystic ovary syndrome. Retrieved July 26, 2024, from https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-bulletin/articles/2018/06/polycystic-ovary-syndrome
  8. Goodarzi, M. O., Dumesic, D. A., Chazenbalk, G., & Azziz, R. (2011). Polycystic ovary syndrome: etiology, pathogenesis and diagnosis. Nature Reviews: Endocrinology, 7(4), 219–231. PMID: 21263450
  9. Ehrmann D. A. (2005). Polycystic ovary syndrome. The New England Journal of Medicine, 352(12), 1223–1236. PMID: 15788499
  10. NHLBI. (2022). What is sleep apnea? Retrieved July 26, 2024, from https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep-apnea
  11. Fogel, R. B., Malhotra, A., Pillar, G., Pittman, S. D., Dunaif, A., & White, D. P. (2001). Increased prevalence of obstructive sleep apnea syndrome in obese women with polycystic ovary syndrome. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 86(3), 1175–1180. PMID: 11238505
  12. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Preventing diabetes problems. Retrieved July 26, 2024, from https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/preventing-problems
  13. Lorenz, L. B., & Wild, R. A. (2007). Polycystic ovarian syndrome: An evidence-based approach to evaluation and management of diabetes and cardiovascular risks for today’s clinician. Clinical Obstetrics and Gynecology, 50(1), 226–243. PMID: 17304038
  14. Teede, H. J., Tay, C. T., Laven, J. J. E., Dokras, A., Moran, L. J., Piltonen, T. T., Costello, M. F., Boivin, J., Redman, L. M., Boyle, J. A., Norman, R. J., Mousa, A., & Joham, A. E. (2023). Recommendations from the 2023 international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 108(10), 2447–2469. PMID: 37580314
  15. Pal, L. (2019). Polycystic Ovary Syndrome in Adolescents [Webinar]. American Society for Reproductive Medicine Grand Rounds Webinar Series in Reproductive Endocrinology and Infertility. Retrieved on July 26, 2024, from https://www.youtube.com/watch?v=zIT6Vs1rUGc
  16. Badawy, A., & Elnashar, A. (2011). Treatment options for polycystic ovary syndrome. International Journal of Women’s Health, 3, 25–35. PMID: 21339935
  17. National Heart, Lung, and Blood Institute. (2005). Aim for a healthy weight. Retrieved July 26, 2024, from https://www.nhlbi.nih.gov/resources/aim-healthy-weight-patient-booklet
  18. Moran, L. J., Hutchison, S. K., Norman, R. J., & Teede, H. J. (2011). Lifestyle changes in women with polycystic ovary syndrome. The Cochrane Database of Systematic Reviews, (2), CD007506. PMID: 21328294
  19. Lamb, J. D., Johnstone, E. B., Rousseau, J. A., Jones, C. L., Pasch, L. A., Cedars, M. I., & Huddleston, H. G. (2011). Physical activity in women with polycystic ovary syndrome: prevalence, predictors, and positive health associations. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 204(4), 352.e1–352.e3526. PMID: 21288501
  20. Azarbayjani, K., Jahanian Sadatmahalleh, S., Mottaghi, A., & Nasiri, M. (2024). Association of dietary inflammatory index with C-reactive protein and interleukin-6 in women with and without polycystic ovarian syndrome. Scientific Reports, 14(1), 3972. PMID: 38368454
  21. National Cancer Institute. (2018). Oral contraceptives and cancer risk. Retrieved July 26, 2024, from https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/hormones/oral-contraceptives-fact-sheet
  22. Mathur, R., Levin, O., & Azziz, R. (2008). Use of ethinylestradiol/drospirenone combination in patients with the polycystic ovary syndrome. Therapeutics and Clinical Risk Management, 4(2), 487–492. PMID: 18728832
  23. Nandi, A., Chen, Z., Patel, R., & Poretsky, L. (2014). Polycystic ovary syndrome. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America, 43(1), 123–147. PMID: 24582095
  24. Legro, R. S., Barnhart, H. X., Schlaff, W. D., Carr, B. R., Diamond, M. P., Carson, S. A., Steinkampf, M. P., Coutifaris, C., McGovern, P. G., Cataldo, N. A., Gosman, G. G., Nestler, J. E., Giudice, L. C., Leppert, P. C., Myers, E. R., & Cooperative Multicenter Reproductive Medicine Network (2007). Clomiphene, metformin, or both for infertility in the polycystic ovary syndrome. The New England Journal of Medicine, 356(6), 551–566. PMID: 17287476
  25. Barbieri R. L. (2003). Metformin for the treatment of polycystic ovary syndrome. Obstetrics and Gynecology, 101(4), 785–793. PMID: 12681887
  26. Radosh L. (2009). Drug treatments for polycystic ovary syndrome. American Family Physician, 79(8), 671–676. PMID: 19405411
  27. Martin, K. A., Anderson, R. R., Chang, R. J., Ehrmann, D. A., Lobo, R. A., Murad, M. H., Pugeat, M. M., & Rosenfield, R. L. (2018). Evaluation and treatment of hirsutism in premenopausal women: An Endocrine Society Clinical Practice guideline. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 103(4), 1233–1257. PMID: 29522147
  28. Kumar, A., Naguib, Y. W., Shi, Y. C., & Cui, Z. (2016). A method to improve the efficacy of topical eflornithine hydrochloride cream. Drug Delivery, 23(5), 1495–1501. PMID: 25182303
  29. U.S. Food and Drug Administration. (2000). VANIQA™ (eflornithine hydrochloride) cream, 13.9%. Retrieved July 26, 2024, from https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2000/21145lbl.pdf

Bob manbasi: U.S. National Institutes of Health — «About Polycystic Ovary Syndrome (PCOS)». Источник: Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD), «About Polycystic Ovary Syndrome (PCOS)» — https://www.nichd.nih.gov/health/topics/pcos/conditioninfo. Общественное достояние (работа правительства США). Перевод выполнен AIVITA; NICHD, NIH и правительство США не одобряли этот перевод и не несут за него ответственности. / Manba: NICHD, «About Polycystic Ovary Syndrome (PCOS)». Tarjima AIVITA tomonidan qilingan; NICHD, NIH va AQSh hukumati bu tarjimani ma’qullamagan.

2-rasm. PKTS bilan bog'liq sog'liq xavflari

2-rasm. PKTS bilan bog'liq sog'liq xavflari AIVITA sxemasi.

Mualliflar: Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD)

Litsenziya: Jamoat mulki

Asos: Работа федерального правительства США (17 U.S.C. §105), общественное достояние. Использован только текст; изображения, логотипы и символика оригинала не используются. / AQSh federal hukumatining asari (17 U.S.C. §105), jamoat mulki. Faqat matn ishlatilgan; asl nusxadagi rasmlar, logotiplar va ramzlar ishlatilmagan.

Материалы U.S. National Institutes of Health — общественное достояние (U.S. public domain); источник каждой главы указан в её конце. Перевод и адаптация — AIVITA.